Cynhadledd Plaid Cymru

Ar y ffordd adre o gynhadledd y BMS yn Sheffield ddoe fe wnaethom ni alw mewn yng nghynhadledd Plaid Cymru yn Llangollen. Dyma oedd y tro cyntaf i mi fynd i gynhadledd y Blaid.

Pan yn astudio bywyd a gwaith R. Tudur Jones dwi’n cofio dod ar draws gohebiaeth rhyngo fe a Gwynfor yn trafod sut roedd cynadleddau’r Blaid wedi newid dros y blynyddoedd. Cynhadledd Plaid Cymru yn Nolgellau yn 1967 oedd y trobwynt yn ôl Tudur Jones. Yno y dechreuodd y Blaid lunio polisïau ymarferol a phellhau oddi wrth rethregu ar egwyddorion yn unig. Rhybuddiodd Tudur nad oedd hyn heb ei beryglon: ‘Ni cheid mwyach y darlithiau i ysbrydoli. Prin y soniwyd am hanes Cymru. Ychydig a glywyd mwyach am egwyddorion cenedlaetholdeb. Bellach symudwyd y pwyslais a’i osod yn hytrach ar yr elfennau pragmataidd hynny sy’n ennill pleidleisiau yn awr.’

Dywedodd Tudur Jones wrth Gwynfor Evans yn 1981, wrth i’w lywyddiaeth ef ddod i ben, ei fod yn parhau’n fwy cyfforddus gyda’r ‘hen bwyslais’ ac iddo ‘orwedd yn esmwythach ar gydwybod y Cristion na’r un arall.’ Er bod Tudur Jones yn cydnabod pwysigrwydd trafod ‘y pethau sy’n debyg o ddenu cefnogaeth ar ddydd etholiad,’ mynnai bwysleisio nad ‘mater o gofleidio set o dybiaethau athronyddol yw cenedlaetholdeb ond yn hytrach cael pobl i gydnabod nodweddion eu dynoliaeth eu hunain. Ffurf ar hunan-adnabyddiaeth ydyw.’ Tybiodd fod perygl yn perthyn i’r trywydd mwy ymarferol yma, sef mabwysiadu agweddau ar wahanol athroniaethau economaidd, arwain Plaid Cymru i’r un gors a’r pleidiau Prydeinig: ‘Gwelsom eisoes beth a ddigwyddodd i’r Blaid Lafur pan lyncodd bragmatiaeth Harold Wilson,’ meddai. ‘Yn lle ymddiosg o’r caledwch doctrinaire a oedd yn mygu’r haenau dynol yn ei neges, fe ddatblygodd yn blaid ddiegwyddor yn yr ystyr lythrennol.’ Mynnodd Tudur Jones fod rhaid cadw’r ffocws ar raison d’être y Blaid, sef rhyddid i’r Cymry: ‘Nid ymgiprys am rym yn unig yr ydym. Grym er mwyn cyrraedd nod rhyddid y genedl yw’r peth yr ydym eisiau ei gael.’ Y rhyddid hwnnw oedd rhyddid oddi wrth Brydeindod.

Rhyddid sydd yn parhau i fod yn bosib yn unig drwy amcan hir dymor y Blaid, annibyniaeth. Ymlaen!

Pedwar o resymau da pam y dylai Cristnogion yr Alban bleidleisio IE

1. Byd o genhedloedd nid byd o ymerodraethau greodd Duw
Rwy’n credu fod y Beibl yn dangos yn weddol glir mae dymuniad Duw oedd i ddyn greu byd o genhedloedd. Byd sydd ag undod mewn amrywiaeth gyda pob dyn a dynes yn gyfartal gan fod pawb wedi ei greu ar lun a delw Duw. Trwy’r Beibl a thrwy hanes mae dyn wedi ceisio chwalu’r amrywiaeth yma trwy geisio unffurfiaeth moel a haerllug tebyg i ddrygioni Tŵr Babel (Genesis 11). Trwy gymryd y cam dewr o adael un o’r ymerodraethau mwyaf unffurf a welodd y byd erioed gall Gristnogion yr Alban gyfrannu tuag at y gwaith o greu byd sy’n glytwaith o genhedloedd sy’n cyfrannu tuag at yr amrywiaeth hyfryd oedd yn fwriad gan Dduw o’r dechrau.

2. Gall Alban Annibynnol fod yn stiwardiaid gwell o greadigaeth Duw
Mae’r Cristion yn cael ei alw i fod yn stiward cyfrifol a doeth o greadigaeth Duw. Mae lle i gredu fod modd byw bywydau mwy cynaliadwy yn ecolegol wrth fyw bywydau’n fwy lleol ac mewn unedau llai. Y sôn yn y tymor byr yw y byddai’r Alban annibynnol yn dibynnu ar arian olew, ac wrth gwrs dydy dibynnu ar olew ddim yn llesol i’r greadigaeth. Ond mae sawl un wedi dadlau mae gwir gyfoeth yr Alban annibynnol yn yr hir dymor fyddai ei hadnoddau naturiol a’i gallu (i.) yn gyntaf i fod yn hunan-gynaliadwy ar egni adnewyddadwy; (ii.) ac yna ei gallu i allforio egni adnewyddadwy i wledydd eraill. Ar hyn o bryd mae is-adeiledd yr Alban fel rhan o’r Deyrnas Unedig wedi ei chynllunio i fynd ac egni o’r canolfannau (lle mae’r egni anadnewyddadwy yn cael ei gynhyrchu) i’r perifferi. Gall yr Alban annibynnol ail-wampio ei is-adeiledd er mwyn dod a’r egni o’r mynyddoedd a’r moroedd ar y perifferi i’r canolfannau.

3. Gall Alban Annibynnol fod yn wlad sy’n cymryd ochr y tlawd a’r di-lais
Er gwaethaf datblygiadau y wladwriaeth les ers yr ail ryfel byd mae’r Deyrnas Unedig yn parhau i fod yn un o wladwriaethau lleiaf cyfartal y byd. Mae’r sefydliad Prydeinig drwyddi draw wedi ei cynllunio i gynnal y dosbarth uwch ac i ddal pobl gyffredin yn wystlon i fwystfil economi fasnach rydd. Er fod pob plaid wleidyddol wedi ceisio diwygio gwleidyddiaeth a sefydliadau y Wladwriaeth Brydeinig mae’r sefydliad ei hun yn parhau i fod yn gwbwl anaddas i brysuro cymdeithas decach yn yr unfed ganrif ar hugain. Yr unig wlad arall yn y byd lle mae arweinwyr crefyddol yn cael hawl i bleidleisio ar ddeddfau gwlad yn unig am eu bod nhw’n arweinwyr crefyddol yw Iran! Mae bodolaeth, heb sôn am weithdrefnau, Tŷ’r Arglwyddi yn un enghraifft yn unig o broblem sylfaenol y sefydliad Prydeinig. Mae modd trwsio a diwygio rhai sefydliadau, ond mae’r sefydliad Prydeinig tu hwnt, rhaid dechrau o’r dechrau.

Dydw i ddim yn meddwl y bydd yr Alban annibynnol yn troi’n wlad gomiwnyddol dros nos, a tydw i ddim yn meddwl byddai hynny’n beth da chwaith. Ond mae gadael y Deyrnas Unedig yn rhoi cyfle i’r Alban ‘ddechrau o’r dechrau’ a llunio gwladwriaeth a sefydliadau sydd yn naturiol ddemocrataidd ac sy’n reddfol yn cymryd ochr y tlawd a’r di-lais (Diarhebion 31:9) mewn ffordd na alla y sefydliad Prydeinig byth.

4. Gall Alban Annibynnol fod yn wlad heddychlon
Un o broblemau y Deyrnas Unedig yw ei bod hi’n wladwriaeth sydd a psyche ymerodraethol. Er fod y rhan fwyaf o’r ymerodraeth wedi ei gadael hi ers degawdau mae hi’n parhau i fod mewn rhyw fath o denial am y peth ac yn dilyn polisïau tramor fel tasai hi’n 1890 o hyd! I ryw raddau mae ei statws a’i cryfder economaidd cymharol yn parhau i ddibynnu ar ei gallu i ymarfer ei dylanwad tramor. Canlyniad hyn yw fod y Deyrnas Unedig yn wladwriaeth filwriaethus iawn. Yn yr economi ryngwladol mae Prydain yn punch above her weight ag ystyried maint y wladwriaeth o ran poblogaeth a tirwedd ac mae’n llwyddo i wneud hynny i raddau oherwydd ei hanes treisgar a’i bôn braich milwrol trwy’r byd. Er fod Prydain yn falch o’i athletwyr a’i beirdd a’i ysgolheigion mae balchder Prydeinig i’w gweld gliriaf yn ei byddin. Daw hyn yn glir ym mhob digwyddiad gwladwriaethol o bwys, mae’r fyddin yna bob tro fel symbol o gryfder a balchder. Petai hyn ond symboliaeth gellid o bosib dygymod a’r peth ond mae fetish milwrol y Deyrnas Unedig yn fetish tu hwnt o ddrud yn ariannol ac yn foesol.

Yr enghraifft gliriaf yw Trident, sef cynllun arfau niwclear y Deyrnas Unedig sydd wedi ei lleoli … yn yr Alban. Hyd yn oed i Gristnogion sy’n credu mewn ‘rhyfel cyfiawn’ nid oes modd amddiffyn arfau niwclear gan eu bod bob tro yn dinistrio pawb a phob dim am filltiroedd a milltiroedd – at y diben yna maen nhw wedi eu cynllunio. Mae un bom trident cyn gryfed ag un o’r bomiau a ddefnyddiwyd yn Hiroshima ac mae gan y Deyrnas Unedig 180 ohonynt. Byddai creu cenhedlaeth newydd o daflegrau Trident yn costio £100 biliwn. Dros y cyfnod byddai hynny yn ddigon o arian i gyflogi 120,000 o nyrsys ac adeiladu 30 ysbyty newydd sbon.

Mae llywodraeth yr Alban wedi dweud y byddai’r Alban annibynnol yn cael gwared o Trident a gan nad oes yna byllau tanfor arall addas ym Mhrydain mae’n bosib y byddai hynny’n arwain i gael gwared o Trident o’r Deyrnas Unedig yn llwyr. Er yn lleihau ei gwariant ar fyddin ac arfau’n sylweddol byddai’r Alban annibynnol yn parhau gyda’i cyfrifoldebau dyngarol i weddill y byd.

Petawn i’n Albanwr byddwn i yn pleidleisio IE a hynny fel Cristion. Petawn i’n arweinydd Eglwysig yn yr Alban byddwn i’n annog Cristnogion eraill i roi ystyriaeth gref i bleidleisio IE.

Cwlt y pregethwr o Seattle – Mae’n tynnu yma i lawr, Yn codi draw

Fis Medi yma bydd pum mlynedd wedi pasio ers i mi gychwyn yn y Weinidogaeth. Blwyddyn fel Bugail dan hyfforddiant ym Mhenuel Bangor, blwyddyn arall dan hyfforddiant yng Nghaersalem Caernarfon ac yna tair mlynedd yno wedyn fel Gweinidog.

markdriscollAr ddechrau fy nghyfnod yn y Weinidogaeth fe ddes i’n drwm dan ddylanwad arweinydd Cristnogol blaenllaw o Seattle, UDA sef Mark Driscoll, arweinydd eglwys Mars Hill. Am gyfnod bum yn tiwnio mewn i wrando a gwylio ar ei bregethau’n wythnosol, bu’m yn ceisio efelychu stêil a brandio ei eglwys lle y medrwn ac unwaith es i Lundain i gynhadledd lle roedd yn siarad a chael ei gyfarfod yn sydyn a chael sgwrs wyneb yn wyneb. Yn aml roeddwn hefyd yn defnyddio rhai o’i eglurebau a’i ddelweddau yn fy mhregethau fy hun.

Yr hyn am denodd at Mark Driscoll yn bennaf oedd yn gyntaf y “brand”. Yn llythrennol y brandio, o ran delwedd a gwaith dylunio a chyfryngau aml-gyfrwng yr ei eglwys. Ond yn ail, steil pregethu Mark Driscoll. Roedd yn uchel, yn brash ac yn defnyddio tipyn o hiwmor er mwyn cyfleu ei neges – popeth “er lles yr efengyl” roeddwn yn meddwl ar y pryd.

O’r cychwyn un roeddwn i’n ymwybodol fod ganddo wendidau, ond mae gan bawb eu gwendidau yn ‘toes? Y prif wendid cyntaf y gwelwn i oedd ei fod yn methu yn llwyr a gweld beth oedd Iesu a’r Beibl yn ei ddysgu am gyfiawnder cymdeithasol, diwylliant ayyb… yn y byd hwn. Ar faterion felly roedd yn gadael i ddiwylliant adain-dde Americanaidd lywio ei feddwl yn hytrach na gadael i Iesu a’r Beibl lywio ei feddwl.

Yr ail wendid oedd ei fod i bob pwrpas yn pregethu cam-wahaniaethu ar sail rhyw o’i bulpud. Yn swyddogol roedd yn dal y safbwynt ‘complimanterian‘, sef y syniad fod dynion a merched yn gyfartal gerbron Duw ond fod ganddyn nhw rôls gwahanol i’w chwarae yn y teulu, yn yr eglwys ac yn y byd. Mae gen i ffrindiau yn y ffydd sy’n dal y safbwynt hwnnw ac rwy’n ei deall ac yn ei pharchu os nad yn cytuno. Ond yn ymarferol roedd Driscoll yn mynd sawl cam ymhellach. Dan ei ddylanwad ef roedd llawer o ferched oedd ynghlwm a Mars Hill wedi mynd i gael eu trin yn israddol. Ar y pryd roeddwn yn “goddef” y gwendidau yma yn Driscoll a Mars Hill gan ddweud wrtha i fy hun fod modd eu ‘goddef’ er lles y ‘gwaith da’ roedd Driscoll yn ei wneud – wedi’r cyfan onid Mars Hill oedd yr eglwys oedd yn tyfu fwyaf yn America? Ac roedd eglwys yn tyfu wrth i bob ddod i adnabod Iesu?

Ond nawr, rwy’n gweld fod hynny mor mor anghywir. Rhaid pregethu’r efengyl yn ei chyflawnder a rhaid creu disgyblion ar lun a delw Crist ei hun nid ar lun a delw arweinwyr Eglwysig dylanwadol. Bore ‘ma wnes i ddarllen y darn yma gan Mike Anderson oedd yn ffigwr dylanwadol yn Mars Hill dros y blynyddoedd diwethaf. Bellach mae Mike wedi gadael Mars Hill ac yn ei ddarn mae’n rhannu ei brofiad ac yn cadarnhau rhai pethau roeddwn i wedi darllen rhwng y llinellau o bell. Mae’n ymddiheuro am ei rôl yn Mars Hill dros y blynyddoedd. A rhywsut dwi’n teimlo y dylwn i hefyd ymddiheuro am ddod a dylanwad Mars Hill (yn anuniongyrchol) i fy eglwysi ac i fy mhraidd i. Fel dywedodd David Charles: “Mae’n tynnu yma i lawr, Yn codi draw”.

Y wers bwysicaf yw fod angen bod yn ffyddlon i Iesu a’i Air ac osgoi y fads eglwysig diweddaraf o America. Hefyd, os oes eisiau dilyn “model eglwysig” o gwbwl yna tuag at yr Eglwys Fore yn y Testament Newydd mae edrych yn hytrach nag dros Fôr yr Iwerydd trwy brism gwefannau a blogiau llachar.

 

 

 

Salm 23

Tymor yma yng Nghaersalem da ni wedi bod yn edrych ar rai Salmau gyda’n gilydd ar fore Sul. Meddwl oeddwn i y byddai crynodeb o’r pregethau yn gwneud cyfres da o flog bostiau. Dyma Salm 23.

Salm 23, un o’r Salmau mwyaf cyfarwydd. Mae’n siŵr mae dyma ffefryn llawer un. Mae’n debyg fod pawb ar ryw dro neu gilydd wedi cael cymorth a nerth o’r Salm yma. Mae o’n ddarn o’r Beibl sy’n ymddangos yn aml iawn mewn diwylliant poblogaidd. Wrth i’r llong suddo yn y ffilm Titanic mae’r Salm yn cael eu channu yn y cefndir. Salm 23 oedd theme tune y gyfres gomedi The Vicar of Dibely. Heddiw rydym ni’n edrych ar Salm bwerus a phoblogaidd.

Mae’r Salm yn agor gyda’r ymadrodd cyfarwydd: ‘Yr Arglwydd yw fy Mugail’. Mae’n mynd ymlaen i sôn sut mae’r Bugail yn tywys y salmydd trwy wahanol bethau a gwahanol lefydd. Wn i ddim os ydych chi wedi bod yn rhywle sy’n ddieithr i chi, ond yn gwmni i chi mae rhywun sy’n adnabod y ffordd neu’n adnabod yr ardal yn dda. Ddydd Llun diwethaf fe es i lawr i gyfarfod yn Aberystwyth. Taith dwi wedi gwneud gannoedd o weithiau a dwi’n adnabod y lôn yn dda. Dwi’n gwybod lle mae angen bod yn ofalus, lle sy’n droellog ac yn gallu bod yn llithrig. Dwi hefyd yn gwybod lle mae’r lôn yn dda a digon o gyfle i roi fy nhroed i lawr. Os ydy rhywun yn gorfod mynd ar hyd y daith yna am y tro cyntaf, cofiwch ofyn i mi eich tywys chi – oherwydd dwi’n gwybod y ffordd. A gobeithio y byddwch chi wedyn yn teimlo’n fwy saff.

Mae ffermwyr yn adnabod eu tir yn well na neb, yn arbennig ffermwyr mynydd. Dwi’n cofio clywed sôn ffrind a’i deulu yn mynd i gerdded yr wyddfa un tro. Ar y ffordd i fyny dyma nhw’n pasio Bugail oedd yn eu rhybuddio nhw i fod yn ofalus gan fod sôn y gallai niwl syrthio yn hwyrach yn y p’nawn. Rai oriau wedyn a’r teulu ar y ffordd i lawr dyma’r niwl mwyaf trwchus yn syrthio. Aeth y teulu ymlaen yn araf deg ond mewn gwirionedd roedden nhw ar goll. Yn y pellter roedden nhw’n gweld golau a penderfynu anelu amdano. Wrth iddyn nhw ddod yn nes dyma nhw’n clywed sŵn injan. A pwy oedd yn eu disgwyl ar groesffordd yn y llwybr oedd y ffermwr welson nhw rai oriau yn gynt yn ei Land Rover. Dyma nhw’n gofyn iddo fe pa ffordd i’w gymryd? Ond yn lle rhoi cyfarwyddiadau fe stwffiodd e nhw i gyd i mewn i’r Land Rover a’u cludo nhw’n saff i waelod y mynydd.

Delwedd o Iesu. Roedd y teulu yn saff gan eu bod nhw yng nghwmni’r Bugail oedd yn adnabod y mynydd. Ac fe welwch chi fod y stori yna yn dangos i ni beth mae’r salmydd yn ei fynegi wrth ddweud mae’r Arglwydd yw fy mugail. Byddwn ni yn saff ar y ffordd i Aberystwyth os fyddwn ni yng nghwmni rhywun sy’n gwybod y ffordd. Byddwn ni’n saff ar lethrau’r Wyddfa yng nghwmni ffermwr sy’n adnabod y mynydd. Ond yn fwyaf pwysig byddwn ni’n saff drwy brofiadau a phrofedigaethau bywyd yng nghwmni’r Bugail Da.

Wrth i ni edrych ar y rhan nesaf sy’n sôn am fynd trwy y ‘dyffryn tywyll du’ neu trwy ‘lyn cysgod angau’ mae’n bwysig iawn dweud un peth. Dydy’r Salm yma ddim yn dysgu: ‘trystiwch yn yr Arglwydd Dduw a fydd pob dim yn iawn, gewch chi ddim trwbl o gwbwl a bydd dim byd anodd byth yn digwydd i chi’. Mae’r Salm yma, fel sawl rhan arall o’r Beibl, yn dysgu fod y Cristion, fel pawb arall, yn profi y pethau anoddaf sydd gan y byd yma i daflu atom ni. Dydy’r Salmydd ddim yn rhoi clod i Dduw am iddo adeiladu lôn osgoi o gwmpas y dyffryn tywyll du. Mae’r Salmydd yn dysgu dibynnu a rhoi clod i Dduw hyd yn oed wrth fynd trwy ganol y dyffryn tywyll du.

Mae’r Salm yma yn ein dysgu ni fod cwmni gyda ni yn y dyffryn tywyll du. Yn aml yn fy ngwaith Bugeiliol bydda i’n teimlo fel fraud. Gan mod i’n gymharol ifanc tydw i ddim wedi profi llawer o’r profedigaeth mae llawer ohonoch chi wedi ei brofi. Ond dwi yn gallu sôn am un sydd wedi bod trwy ddyffryn tywyll du. Dwi’n gallu sôn am un sydd yn gwybod yn iawn beth rydych chi wedi mynd trwyddo. Sef yr Arglwydd Iesu ei hun. Oherwydd fod Duw, trwy ei gariad a’i ostyngeiddrwydd wedi dod mewn i’r byd fel dyn – mae e wedi profi yr emosiynau, y straen a’r temtasiynau rydym ni’n mynd trwyddyn nhw. Felly mae gyda ni gwmni yn ein dyffrynnoedd tywyll du. Cwmni’r Arglwydd.

Dwi’n cofio pan oeddwn i’n fach doeddwn i ddim eisiau mam neu dad fy ngadael yn y tywyllwch ar ben fy hun. Felly yn aml byddai Mam neu Dad yn aros mewn yn y stafell wely tan mod i’n syrthio i gysgu. Roedd y stafell dal yn dywyll ond roedd gen i gwmni yn y tywyllwch. Felly nid y tywyllwch mewn gwirionedd oedd yn fy nychryn i, ond yn hytrach y teimlad o fod ar ben fy hun. Roedd yna deimlad diogel, hyd yn oed yn y tywyllwch, os oedd Mam neu Dad yna efo fi. A rhyw deimladau felly mae’r Salmydd yn rhannu fan hyn. Mae’r tywyllwch yn parhau – dydyn ni ddim yn siŵr beth yn union oedd y cyd-destun. Salwch o bosib, profedigaeth, unigrwydd? Ond roedd profi presenoldeb Duw y Bugail gyda’r Salmydd yn y tywyllwch yn newid popeth.

Mae’r Salm yn gorffen gyda’r Salmydd yn siarad mewn gobaith, er gwaethaf y tywyllwch mae wedi ei brofi. Mae’n sôn am yr addewid mae Duw yn rhoi i bawb sy’n ymddiried ynddo fe sef i gael byw yn ei dŷ gweddill ei ddyddiau. Mae’r syniad yna yn hyfryd – ond mae’n syniad mae’n werth i ni fyfyrio rhywfaint drosto fe. Wrth i glywed yr ymadrodd ‘byw yn nhŷ yr arglwydd gweddill ein dyddiau’ mae’n bosib iawn mae rhyw ddelwedd ryfedd am bobl yn gwisgo gwyn yn eistedd ar gwmwl yn canu cerdd dant sy’n dod i’r meddwl. Delwedd sy’n swnio mwy fel hunllef na rhywle dwi eisiau bod!

Ond mae’r Beibl yn sôn fwy am Dduw yn dod i wneud ei dŷ gyda ni na ni yn mynd i ffwrdd ato fe. Fy hoff ddarn i o’r Beibl sy’n rhoi cipolwg i ni o sut fydd pethau yw Datguddiad 21:3-4:

“Wele, y mae preswylfa Duw gyda’r ddynoliaeth; bydd ef yn preswylio gyda hwy, byddant hwy yn bobloedd iddo ef, a bydd Duw ei hun gyda hwy, yn Dduw iddynt. Fe sych bob deigryn o’u llygaid hwy, ac ni bydd marwolaeth mwyach, na galar na llefain na phoen. Y mae’r pethau cyntaf wedi mynd heibio.”

Dyma oedd y gobaith oedd yn cynnal y Salmydd trwy y dyffryn tywyll du. Ond mae’r adnod hefyd yn sôn fod gobaith gan y Salmydd heddiw hefyd. Nid dim ond rhywbeth i edrych ymlaen ato – ond rhywbeth i ddal gafael ynddo heddiw. Yn aml byddwn ni’n meddwl am fywyd tragwyddol fel rhywbeth sydd i ddod ar ôl i ni farw. Ond mae bywyd tragwyddol a perthynas fyw gyda’r Duw byw yn dechrau y diwrnod byddw ni’n ymddiried yn Iesu.

Dyma ddyfyniad arbennig gan Tom Wright sy’n egluro hyn:
“But this ‘salvation’, as Paul often makes clear, isn’t only in the future, though that’s where its full glory will be seen. It makes its way forwards into the present, rescuing people from the state of sin, and rescuing God’s people from trouble and persecution. ‘Salvation’ is a present reality as well as a future hope . . . They were saved; they are being saved; they will be saved.”
Salmydd wedi ei brofi, hyd yn oed yn y dyffryn tywyll du.

Mae gwahoddiad i bob un ohonom ni droi a cydio yn y llaw sy’n cynnig maddeuant i ni am bob bai. Mae gwahoddiad i bob un ohonom ni droi a cydio yn y llaw fydd yn ein cynnal trwy brofiadau anoddaf y byd yma.

Salm 1

Tymor yma yng Nghaersalem da ni wedi bod yn edrych ar rai Salmau gyda’n gilydd ar fore Sul. Meddwl oeddwn i y byddai crynodeb o’r pregethau yn gwneud cyfres da o flog bostiau. Dyma’r cyntaf felly yn trafod her Salm 1.

Rydym ni wedi ein bendithio gyda’r ffaith ein bod ni’n byw mewn gwlad lle mae gan bawb ryddid barn a rhyddid cydwybod. Mae Americanwyr yn fwy na neb yn cyfri eu rhyddid yn beth pwysig – dyna pam eu bod nhw’n dathlu Independence Day bob blwyddyn. Dathlu’r ffaith eu bod nhw wedi dod yn annibynnol o’u hen feistri yn Ewrop. Un o’r pethau rydym ni’n clywed yn fwyaf aml ar y newyddion dyddiau yma yw refferendwm yr Alban. Y ffaith fod yr SNP eisiau arwain eu gwlad yn rhydd. Mae’r holl bethau yma yn dangos fod rhyddid ac annibyniaeth, beth bynnag mae hynny yn ei olygu, yn rhywbeth sy’n cael ei gyfri yn bwysig i bobl.

Ond wrth gwrs, ochr yn ochr a rhyddid mae cyfrifoldeb yn dod. Unwaith eto, dyna yw dadl fawr yr SNP. Maen nhw eisiau i’r Alban gael rhyddid er mwyn i’r Albanwyr gael cymryd cyfrifoldeb dros eu gwlad eu hunain. Gyda rhyddid y daw cyfrifoldeb.

Os ydy rhyddid yn bwysig yn y byd gwleidyddol, yna mae rhyddid hefyd yn bwysig yn ysbrydol. A dyna sy’n dod i’r amlwg yn y Salm 1 – y ffaith syml fod gan bawb ryddid i wneud dewis ynglŷn â lle maen nhw’n sefyll gyda Duw. A gyda’r rhyddid ysbrydol yma – daw cyfrifoldeb mawr. Mae Iesu yn siarad am y rhyddid i ddewis yma yn Mathew 7: “Ewch i mewn trwy’r porth cyfyng; oherwydd llydan yw’r porth ac eang yw’r ffordd sy’n arwain i ddistryw, a llawer yw’r rhai sy’n mynd ar hyd-ddi. Ond cyfyng yw’r porth a chul yw’r ffordd sy’n arwain i fywyd, ac ychydig yw’r rhai sy’n ei chael.”

Mae Salm 1 yn cychwyn drwy ddweud gwyn eu byd y rhai sy’n ymhyfrydu yng nghyfraith yr Arglwydd. Cyn i ni fynd ymlaen mae’n bwysig i ni nodi mae nid dewis sydd fan hyn rhwng cadw rheolau Duw ar un llaw, a gwneud beth ydych chi eisiau ar y llaw arall. Oherwydd mae yna “dduw” ar y ddau lwybr. Y cwestiwn yw: ydych chi’n dewis y llwybr sydd a’r Duw byw yn dduw arni? Neu dewis y llwybr sydd a’r FI fawr yn dduw arni?

Edrychwch ar y disgrifiad o’r person sydd wedi dewis yr Arglwydd yn Dduw yn adnod 3. “fel pren wedi ei blannu wrth ffrydiau dŵr”, “rhoi ffrwyth yn ei dymor” ac “a’i ddeilen heb fod yn gwywo”. Mae’r Salm fan hyn yn dangos fod gadael i Dduw fod yn Arglwydd ar eich bywyd yn ddewis sy’n rhoi bywyd a gobaith.

Ond beth am y llwybr arall? Mae’r Salmydd yn disgrifio’r rhai sydd wedi dewis eu llwybr eu hunain fel “us yn cael ei yrru gan wynt”. Arwydd o rhywbeth sy’n dod i ddim byd ac yn y diwedd yn cael ei chwythu i ffwrdd gan y gwynt. Ffordd sydd yn darfod. Heibio i Lanllyfni mae yna ffordd sy’n mynd i nunlle. Da i ddim byd.

Mae Salm 1 yn cymell pawb i fod yn rhan o “gynulleidfa’r cyfiawn”. Ond mae’n bwysig iawn nodi mae nid ystyr hyn yw cynulleidfa’r “hunangyfiawn”. Crefyddwyr sy’n hunangyfiawn. Ystyr cynulleidfa’r cyfiawn yw’r bobl sy’n ymddiried yr yr Arglwydd i’w cyfiawnhau nhw. Ac yn ein dydd ni heddiw wrth annog pobl i ddewis llwybr yr Arglwydd beth sy’n bwysig ydy annog pobl i ddewis Iesu sydd wedi ein cyfiawnhau ni ar y Groes. Dydy’r efengyl ddim ynglŷn â chadw rheolau, mae ynglŷn ag ymddiried yn Iesu.

Mae Salm 1 ar ddechrau’r gyfres yma yn gosod her. Os ydym ni am fynd ymlaen i’r Salmau nesaf – canu clod i Dduw trwyddyn nhw, gweddïo ar Dduw trwyddyn nhw, wel, yn gyntaf mae’n rhaid i ni gydnabod Duw yn Arglwydd ar ein bywydau. Mae Duw wedi rhoi rhyddid i ni ddewis. Ond gyda’r rhyddid yna y daw cyfrifoldeb. Cyfrifoldeb i ddewis y bywyd newydd mae Iesu Grist wedi ei roi i ni.

Clywed Cymraeg ymhobman? Catharsis Hogyn o Rachub

Un o’r pethau mwyaf difyr dwi wedi darllen ar y we ers tro oedd llith diweddar Hogyn o Rachub ar ei flog: ‘Caerdydd Vs. Hogyn o Rachub’. Mae o’n mentro tynnu blewyn o drwyn Cymry Cymraeg Caerdydd. Ro’ ni’n meddwl fod y pwynt isod ganddo yn ddifyr iawn ac yn bwynt sydd angen cnoi cil drosto:

Mae ‘na elfen gref (a mentraf ddweud dosbarth canol, sydd ddim yn gyhuddiad dwi’n mwynhau ei luchio o gwmpas) sydd mor, mor falch o Gymreictod newydd Caerdydd. “O,” medda nhw, “fyddwch chi’n clywed Cymraeg ymhobman yng Nghaerdydd y dyddiau hyn”. Peidiwch â chredu neb sy’n dweud hyn, maen nhw’n llawn sh**. Mae’n wir y clywch Gymraeg mewn rhai ardaloedd penodol – os nad penodol iawn – o Gaerdydd. Ac mae’n wir fod ‘na rwydwaith Cymraeg cryf a bywiog yn y ddinas. Ond rhwydwaith ydi o, nid cymuned, ac mae hynny’n wahaniaeth pwysig. Cymuned Gymraeg nid oes i Gaerdydd.

Dwi ddim am ladd ar Gaerdydd na Chymry Cymraeg Caerdydd, sgen i ddim hawl i wneud hynny. Hefyd, rhaid derbyn fod rhai pobl eisiau byw yn y ddinas a rhai pobl eisiau byw yn y “fro” – rhaid parchu dewis a galwad bersonnol. Does dim budd dadlau fod un dewis yn gywir a’r naill yn anghywir, mae gyda chi ddau ddewis dilys ond gwahanol. Mae angen Cymry yn y ddinas ac yn y “fro”. Dwi ddim yn hoffi y label “y fro” gyda llaw, ond fe wna i ei ddefnyddio gan mod i methu meddwl am label gwell. Rwy’n siarad am gymunedau lle mae’r mwyafrif o bobl yn siarad Cymraeg.

Mae’r rhan fwyaf o deulu Mam wedi ymgartrefu yng Nghaerdydd ers yr 1980au. (Er yn ddiddorol mae dau aelwyd wedi symud i Feirionnydd yn y ddeng-mlynedd diwethaf.) Mae Mamgu a’m Mrawd a’i wraig yn byw yng Nghaerdydd o hyd. O brofiad fy nheulu fy hun rwy’n gwybod fod modd byw bywyd llawn trwy gyfrwng y Gymraeg yng Nghaerdydd. Mae fy nheulu i’n Gristnogion brwd ac felly mae canran fawr o’u hwythnos yn troi o amgylch gweithgareddau’r Capel sydd, wrth gwrs, i gyd yn Gymraeg. Mae fy holl gefndryd a fagwyd yn y ddinas wedi cael addysg gyflawn Gymraeg yn ysgolion cynradd ac uwchradd Cymraeg y ddinas. Ag eithrio un modryb oedd yn gweithio i’r NHS roedd pob aelod arall o’r teulu yn gwneud eu bywoliaeth yn anuniongyrchol oherwydd y Gymraeg trwy’r byd addysg, cyfieithu ayyb… Iaith yr aelwyd adref oedd y Gymraeg hefyd wrth gwrs. Mewn gair, roedd ac mae fy nheulu i’n byw bywyd cymharol gyflawn trwy gyfrwng y Gymraeg yng Nghaerdydd.

Ond, ac mae hwn yn ond mawr sy’n dilyn ymlaen o bwynt Hogyn o Rachub. A’i cymuned Gymraeg neu rhwydweithiau Cymraeg mewn gwirionedd sydd yn y ddinas? Dwi am geisio diffinio rhywfaint beth yw cymuned cyn parhau. Rwy’n credu y dylai cymuned Gymraeg gynnwys rhychwant cymharol eang o bob dosbarth cymdeithasol. Er fod argaeledd addysg Gymraeg mewn ardal yn beth pwysig – efallai fod hi’n well edrych ar argaeledd trydanwyr, plymwyr a mecanics Cymraeg fel mesurydd a ydyw hi’n gymuned Gymraeg ai peidio? Rwy’n siŵr fod yna ddigon o drydanwyr, plymwyr a mecanics sy’n Gymry Cymraeg yng Nghaerdydd ond mewn cymuned Gymraeg y norm yw fod trydanwyr, plymwyr a mecanics yn Gymry Cymraeg nid novelty. Mae hyn hefyd yn gynyddol wir yn anffodus am y rhan fwyaf o ardaloedd trefol o fewn y “fro”.

Er enghraifft, cymharwch ward Peblig yng Nghaernarfon gyda ward Treganna yng Nghaerdydd. Dwi’n gwybod fod yna wahaniaeth mawr rhwng y ddau ward yma. Ond mae’n helpu i wneud y pwynt yn eglur.

treganna

peblig

Yn Nhreganna mae’r siaradwyr Cymraeg yn or-lwythog yn y dosbarthiadau cymdeithasol uwch tra yn Peblig mae’r siaradwyr Cymraeg wedi eu rhannu allan yn well drwy bob dosbarth cymdeithasol. Dwi ddim yn dweud fod byw yn y ddinas yn anghywir. Ddim o gwbl. Ond rhaid derbyn bod yr hyn a olygir wrth “Gymuned Gymraeg” yng Nghaerdydd ac Aberystwyth dyweder, yn dra wahanol i’r hyn yw Cymuned Gymraeg yn Nhregaron neu Gaernarfon. Mae rhwydwaith ddiwylliannol/addysgol/ayyb…/ayyb… Gymraeg yn wahanol i gymuned Gymraeg lle mae’n normal i archebu dy Burger and a Pint yn Weatherspoons yn y Gymraeg yn ogystal a derbyn dy addysg a dy rifyn diweddaraf o Taliesin trwy’r Gymraeg. Rwy’n credu fod Hogyn o Rachub yn gwneud pwynt teg.

Munud i Feddwl, Radio Cymru (7/1/2014) – Stormydd Aberystwyth

Gyda cryn ddiddordeb bues i’n dilyn hanes y llanw uchel a’r stormydd fu’n taro fy hen dref, Aberystwyth, dros y diwrnodau diwethaf.Roeddwn wrth fy modd yn gweld y lluniau diweddaraf ar y rhwydweithiau cymdeithasol, ond hefyd yn teimlo dros y perchnogion busnes a’r myfyrwyr oedd yn gorfod dianc am loches.


Lluniau: Iestyn Hughes

“Mae Promenâd Aberystwyth”, meddai Sion Jobbins wrth drydar, “fel Maes yr Eisteddfod – pawb yno, pawb yn sgwrsio, hel clecs a mwynhau.”Dywedodd yr academydd Simon Brooks, gyda’i dafod yn ei foch mae’n siŵr, mai dyma oedd y “difrod mwya i dref Aberystwyth ers gwrthryfel Glyndŵr.”

Y Prom sydd yn diffinio Aberystwyth.

Os ydych chi am gael llun nodweddiadol o’r dref, rhaid iddo fod yn lun o’r Prom. Os ydych chi am fynd am dro, rhaid i chi fynd am dro ar hyd y Prom, gan gofio cicio’r bar wrth gwrs. Glaw neu hindda, y Prom yw’r lle i fod.

Ond bellach, fe chwalwyd y Prom yn ddarnau.

Yn naturiol daw un o ddamhegion Iesu i’r cof – y ddameg honno ynglŷn a’r adeiladwr gododd dŷ ar y tywod a’r adeiladwr arall gododd dŷ ar y graig. Ac efallai bod y stormydd yn cadarnhau neges sylfaenol y ddameg – bod angen sylfaen gref – i’n hadeiladau ac hefyd i’n bywydau ni. Efallai fod stormydd Aberystwyth yn ein hatgoffa o hen wirionedd yr hen ddameg – i ni gofio adeiladu ein bywydau ar graig yr oesoedd?

Adolygiad: Hunan-anghofiant Brychan Llyr

hunan-anghofiant brychan llyrMae fy ffrindiau a fy nheulu yn gwybod fod gen i ychydig bach o obsesiwn gyda Jess. Mae’n rhyfedd a dweud y gwir gan mod i rhy ifanc i’w cofio yn eu hanterth gan mai dim ond 10 oeddwn i pan wnaethon nhw chwalu yn 1995. Des i ar draws Jess yn gyntaf pan wnaethon nhw ail-ffurfio i chwarae yng ngŵyl y Faenol yn 2000 a byth ers hynny dwi wedi fy nghyfareddu. Ers hynny dwi wedi bod yn ddigon ffodus i’w gweld yn fyw cwpwl o weithie gan gynnwys yng Nghlwb Rygbi Llanulltid Fawr yn Eisteddfod 2012. Roedden nhw’n anhygoel yn y gig yn Llanulltid Fawr, yn wirioneddol arbennig, noson fythgofiadwy.

P’nawma wnes i brynu hunan-anghofiant Brychan Llyr, dechrau ei ddarllen a’i orffen mewn diwrnod! Dydw i ddim fel rheol yn gallu darllen am gyfnodau hir, felly mae hyn yn gamp! Mae’r teitl clyfar yn deillio o dro trist ac anodd yn hanes Brychan, sef ei frwydr ag alcoholiaeth a dyna’r hanes a geir reit ar ddechrau’r llyfr. Roeddwn i’n gwybod ei fod wedi bod yn sâl yn y blynyddoedd diwethaf, yn sâl iawn, ond wyddwn i ddim ei fod wedi bod ar beiriant cynnal bywyd am 28 diwrnod. Doedd dim syniad gen i ein bod ni mor agos a hynny i golli trysor cenedlaethol, ond yn fwyaf pwysig cymeriad mor hoffus. Mae’n wych gweld fod Brychan wedi gwella o’r cyflwr bellach, mae wedi goroesi.

Mae Brychan yn cynnig testun llyfr difyr gan fod ganddo gymaint o ddiddordebau gwahanol nad sydd fel arfer yn gor-gyffwrdd. Mae’n dod o deulu amaethyddol, yn fab i Brifardd, yn canu i Jess, wedi cael gyrfa lwyddiannus fel artist unigol yn yr Eidal ac yn rasio ceffylau. Unigryw. Brychan Llyr Jess oedd yn ennyn fy niddordeb i, ac un o ychydig wendidau’r llyfr o’m rhan i yw fod dim mwy o hanes y band. Does dim o hanes y recordio, dim trafod gan Brychan pa record gan Jess oedd e’n fwyaf balch ohono ayyb… byddai manylion felly wedi bod yn ddifyr i ffans fel fi.

Un peth dwi’n ei hoffi’n fawr am y llyfr yw ei fod wedi ei sgwennu mewn tafodiaith. Nid Brychan Llyr heb ei acen. Mae un rhan yn dechrau fel hyn: “Part mowr iawn o’r ffordd dwi’n meddwl ‘nôl ….” Mae’r llyfr yn llawn troeon trwstan doniol hefyd; megis ei antur unwaith mewn i ystafell wely un o’i chwiorydd a treial ‘mlan teits a dychryn am ei fywyd ar ôl gweld blew ei goesau’n torri trwy’r teits. Yna’r tro cafodd ei arestio am gael hashish yn ei feddiant… yn nhŷ’r cyffredin o bobman!

Er i mi brynu’r llyfr fel fanboy Jess mae’n siŵr mae rhannau gorau’r llyfr yw’r rhannau mwy personol. Mae’r hanes ar y dechrau am ei salwch diweddar yn ddirdynnol. Yr hanes am gyfarfod Sian ei wraig mor annwyl ac yna sôn am eu gofal at ei gilydd yn gyntaf trwy ei chancr hi ac yna ei salwch ef gyda’r ddiod. Mae yr holl ddweud am ei Dad, Dic yr Hendre, yn arbennig iawn hefyd gyda’r ffaith syfrdanol fod Brychan wedi’i eni yn yr un ystafell yn nhŷ fferm yr Hendre a bu ei Dad farw.

Hunan-anghofiant i gofio amdano. Nawr, ma ishe Jess sortio’i hunen allan a rhyddhau’r Best of yna!

Abraham Kuyper, De Affrica a Chalfinwyr Cymru

Roedd cyfweliad diddorol ar Bwrw Golwg, Radio Cymru bore ‘ma gyda’r Gweinidog Aled Jones a fu’n byw yn Ne Affrica am gyfnod. Roedd John Roberts yn ei holi beth seiliau diwinyddol y drefn Apartheid yn Ne Affrica ag ateb parod Aled oedd “yn syniadau Abraham Kuyper”. Mae Kuyper yn ffigwr cymharol anghyfarwydd i bobl ond dwi’n digwydd bod wedi astudio rhywfaint o’i waith gan ei fod wedi cael rhywfaint o ddylanwad yma yng Nghymru ar syniadau Bobi Jones ac R. Tudur Jones. Dyma ddau ffigwr ceidwadol yn ddiwinyddol efallai ond a oedd yn pledio achosion gwleidyddol cymharol radical ag ystyried eu bod nhw’n “efengylwyr”.

Yn y bôn, ac wedi ei symleiddio’n ddifrifol yma, roedd Kuyper yn dadlau fod Duw yn sofran dros bopeth – ac felly roedd modd i bawb yn mhopeth wasanaethu Duw – galwodd y syniadau yma yn “sphere sovereignty”. Canlyniad hyn, yn ymarferol, oedd fod pob sffêr ym mywyd y genedl a sofraniaeth ei hun gerbron Duw. Roedd athro ac ysgol yn uniongyrchol gyfrifol i Duw, nid oedd rhaid i’r ysgol fod yn atebol i Dduw via yr Eglwys. Wedyn yr eglwys hithau, roedd hi’n uniongyrchol atebol i Dduw ac nid yn atebol via y Wladwriaeth. Ac wedyn y Wladwriaeth hefyd yn uniongyrchol atebol i Dduw ac nid yn atebol via yr Eglwys. Roedd Kuyper yn gweld cenedl fel rhywbeth organig oedd wedi ei greu o sawl cymdeithas annibynnol oedd i anrhydeddu sofraniaeth eu gilydd. Nid oedd hawl gan yr eglwys ddweud wrth yr ysgol sut oedd bod yn ysgol yn fwy nag oedd hawl gan y wladwriaeth i ddweud wrth yr eglwys sut i fod yn eglwys. Gellid gweld felly sut oedd syniadaeth o’r fath yn apelio at Ymneilltuwyr Cymreig oedd wedi arddel syniadau tebyg ers canrifoedd am annibyniaeth eglwys oddi wrth wladwriaeth a gwladwriaeth oddi wrth eglwys ac effaith hynny i gyd ar elfennau eraill o fywyd cenedl fel addysg ayyb…

Ond, mae’n bwysig dweud hefyd fod Bobi Jones a Tudur Jones fel ei gilydd yn ddewisol iawn wrth dynnu ysbrydoliaeth o waith Kuyper. Bob tro dwi wedi trafod gwaith Kuyper gyda Bobi Jones mae’r sgwrs yn dod i’w therfyn bob tro wrth i Bobi fy atgoffa mae “anffodus” ac “adweithiol” oedd y ffordd yr aeth Kuyper ati i roi ei syniadaeth ddiwinyddol-wleidyddol ar waith. Ac roedd Tudur Jones yn pwysleisio mae tebygrwydd yn unig mewn rhai syniadau a welir rhwng syniadau Kuyper a rhai meddylwyr Cymreig a nad oes tystiolaeth fod dylanwad uniongyrchol wedi bodoli. Dywedodd Tudur fod ‘tebygrwydd trawiadol rhwng dysgeidiaeth Kuyper am sofraniaeth gylch a chenedlaetholdeb radicalaidd a chydweithredol Michael D. Jones, er nad oes dim, hyd y gwn i, i awgrymu dibyniaeth y naill ar y llall.’ (R. Tudur Jones: ‘Abraham Kuyper’ yn Ysgrifau Diwinyddol II, Noel A. Gibbard gol. (Pen-y-Bont ar Ogwr:Gwasg Efengylaidd Cymru, 1988)

Dyna ni, diddorol oedd clywed enw Kuyper ar Radio Cymru bore ‘ma beth bynnag!

Gwaith dylunio a chysodi diweddar (Hydref 2013)

Yn fy amser fy hun dwi’n gwneud tipyn o dynnu lluniau ond dwi’n gwneud tipyn o waith dylunio a chysodi hefyd.

Dydw i ddim yn cyfri fy hun yn artist o bell ffordd, a prin iawn yw’r gwaith dylunio graffeg dwi’n ei wneud sy’n gwbl wreiddiol. Beth rwy’n tueddu i wneud ydy prynnu trwyddedau i graffeg stoc vector, defnyddio rhai o fy lluniau fy hun, arbrofi gyda ffontiau a lliwiau er mwyn cyrraedd beth mae’r cleient eisiau.

Dyma rai o fy nghreadigaethau mwyaf diweddar i un o’m cleientiaid mwyaf ffyddlon, Coleg y Bala:

arfogi-14

youth-weekend-hydref-2013

rhaglen_cyb_2014aduniad-SO-2014rhedeg-y-ras-2013