Llyfr y Dechreuadau – Rhan 5

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Dyma’r drydedd rhan. Dyma oedd dyma oedd y rhan gyntaf, (Y Cread)dyma oedd yr ail ran (Y Cwymp), dyma oedd y drydedd rhan (Noa) a dyma oedd y pedwerydd rhan (Tŵr Babel).

Trwy Abram mae Duw yn parhau gyda’i gynllun mawr i achub y byd a sicrhau yn y diwedd fod ei newyddion da nid yn newyddion da i un bobl yn unig i’r holl genhedloedd – ac yn newyddion da i ni.

Mae yna sawl pennod yn Genesis yn sôn am hanes Abraham. Y rhannau dwi am i ni feddwl drostyn nhw heddiw yw Genesis 12:1-3 a 15:1-6. Y darn lle mae Duw yn dangos y cynllun sydd ganddo i’r byd trwy Abraham ac yna’r darn lle mae Duw yn dangos/herio Abraham i gredu a trystio yn Nuw a’i gynllun.

1Dyma’r ARGLWYDD yn dweud wrth Abram, “Dw i am i ti adael dy wlad, dy bobl a dy deulu, a mynd i ble dw i’n ei ddangos i ti. 2Bydda i’n dy wneud di yn genedl fawr, ac yn dy fendithio di, a byddi’n enwog. Dw i eisiau i ti fod yn fendith i eraill. 3Bydda i’n bendithio’r rhai sy’n dy fendithio di ac yn melltithio unrhyw un sy’n dy fychanu di. A bydd pobloedd y byd i gyd yn cael eu bendithio trwot ti.”

Yn y tair adnod yma mae gyda ni grynhoad o gynllun Duw yn y byd, cynllun Duw i Abraham yn y byd, a cynllun Duw i’r eglwys heddiw (ni!) yn y byd. Dyma yw y newyddion da – fod Duw yn dod i fendithio’r cenhedloedd.

Dyma sut mae Paul yn esbonio yr efengyl i’r Galatiaid 3:7-8:

7 Felly, y rhai sy’n credu sy’n blant go iawn i Abraham! 8 Ac roedd yr ysgrifau sanctaidd wedi dweud ymlaen llaw fod Duw’n mynd i ddod â phobl sydd ddim yn Iddewon i berthynas iawn ag e’i hun, drwy iddyn nhw gredu ynddo. Rhannodd Duw y newyddion da hwnnw gydag Abraham ymhell bell yn ôl: “Bydd gwledydd y byd i gyd yn cael eu bendithio trwot ti.”

Pwy mae Duw yn dewis i ddod a’r newyddion da?

Dwi’n credu’n gryf fod synnwyr digrifwch gan Dduw. Mae’n dangos hynny wrth ddewis a galw Abraham a Sarai. Gyda’r greadigaeth mewn llanast – pwy mae Duw yn ei ddewis i ddod a bendith i’r cenhedloedd? Par oedrannus di-blant sydd, yn ôl y byd, a’u dyddiau gorau tu ôl iddyn nhw.

“What can God do next? Something only God could have thought of. God sees and elderly, childless couple in the land of Babel itself and decides to make them the launch pad of his whole mission of cosmic redemption. One can almost hear the sharp intake of breath among the angels when the astonishing plan was revealed.” [Chris Wright]

Felly cyn mynd ymlaen – beth yw arwyddocâd a’r application i ni fod Duw wedi dewis Abraham a Sarai?

Does dim rhaid bod yn ddyn gwyn ifanc, gyda gradd dda, gyda 2.4 o blant, i gael eich galw a chael eich defnyddio gan Dduw i ddod a bendith i’r byd. Mae syniad Duw ynglŷn a phwy sy’n qualified i fod yn rhan o’i gynllun yn wahanol i syniad y byd. I ddweud y gwir dydy qualifications ddim yn dod mewn i’r darlun o gwbwl. Beth sy’n allweddol yw galwad.

Oherwydd fel mae’r ystrydeb yn dweud: “God doesn’t call the qualified! He qualifies the called!”

Ac os ydych chi’n adnabod Iesu – mae Duw wedi eich galw chi.

Dydy Duw ddim jest wedi eich achub chi rhag eich pechodau – mae e wedi eich achub chi i rhywbeth mwy. I chwarae eich rhan yn ei gynllun mawr i ddod a bendith i’r byd. Am llawer rhy hir mae’r eglwys yn y gorllewin, yng Nghymru, wedi llyncu’r celwydd mae dim ond dynion ifanc sy’n hoffi darllen am y Piwritaniaid sy’n derbyn galwad.

Mae yr alwad mae Duw yn rhoi i Abraham a Sarai – yn alwad i holl blant Abraham sy’n cynnwys pawb sy’n adnabod Iesu.

Felly beth oedd galwad Duw i Abraham?

1Dyma’r ARGLWYDD yn dweud wrth Abram, “Dw i am i ti adael dy wlad, dy bobl a dy deulu, a mynd i ble dw i’n ei ddangos i ti.

I ddechrau, mae’n amlwg fod elfen o drystio ac hefyd aberth yn rhan o ddilyn galwad Duw. Mae’n beth mawr i adael eich gwlad, pobl a teulu – gadael y pethau sy’n aml yn rhoi diogelwch a sicrwydd i ni. I rai Cristnogion mae’r alwad yma yn llythrennol. Mae llawer o wledydd sydd a Eglwys Iesu Grist yn tyfu gyflymaf fel Corea a China wedi derbyn y newyddion da i ddechrau achos fod yna Gymry wedi dilyn galwad Duw a gadael eu gwlad, pobl a’u teulu.

Mae’r egwyddor yn berthnasol i bawb dwi’n meddwl – sef fod angen i ni fod yn agored i Dduw alw ni allan o’n comfort zone, ein galw i fyw bywyd aberthol er mwyn i bobl eraill, trwyddo ni, brofi bendith Duw.

2Bydda i’n dy wneud di yn genedl fawr, ac yn dy fendithio di, a byddi’n enwog. Dw i eisiau i ti fod yn fendith i eraill.

Mae’n mynd mlaen i ddweud wrth Abraham allan ohono fe y bydd yna genedl fawr enwog. Mae’n hawdd cam-ddehongli hyn, ac mae llawer o bobl wedi. Y math o bobl oedd yn disgwyl i Iesu ddod ar geffyl nid ebol asyn hefyd yn dehongli cenedl fawr ac enwog fel mawr ac enwog mewn termau cyfoeth materol a grym milwrol.

Ond mae mawr ac enwog yn nhermau Duw yn wahanol i mawr ac enwog yn nhermau y byd. Y ffordd fod yn fawr ac enwog yn Nheyrnas Dduw yw nid i lordio hi dros bobl ac nid gwneud enw i chi eich hun – ond drwy wneud yn union beth mae ail hanner yr adnod yn dweud:
“…bod yn fendith i eraill.”

Ac yn ein dydd ni, y genedl mae Duw yn sôn amdano fan hyn yw yr eglwys, yn ôl Paul yn y Testament Newydd gwir blant Abraham heddiw yw pawb o bob cenedl sydd yn cydnabod Iesu yn Arglwydd.

3Bydda i’n bendithio’r rhai sy’n dy fendithio di ac yn melltithio unrhyw un sy’n dy fychanu di. A bydd pobloedd y byd i gyd yn cael eu bendithio trwot ti.”

Yr alwad mae Duw yn rhoi i Abraham felly yw y bydd yr holl fyd yn cael eu bendithio trwy Abraham. Trwy yr Hen Destament mae Duw yn delifro y fendith yma trwy un pobol ac un cenedl sef y Hebreaid/Iddewon. Ond doedd e byth yn fwriad gan Dduw i’r newyddion da a’r fendith yma berthyn yn unig i un pobol mewn un lle.

Er fod y fendith yn dod trwy un genedl, roedd yn fendith i’r holl fyd a pob cenedl.

Felly os mai ni, pobl o bob cenedl sy’n adnabod Iesu, yw plant Abraham heddiw mae’r alwad yma i Abraham yn alwad i ni.

Ni yw gobaith y byd.
Ni sy’n dweud posib, pan mae’r byd yn dweud amhosib.
Ni sy’n derbyn pobl, pan mae cymdeithas yn gwrthod pobol.
Ni sy’n maddau, pan mae’r byd yn dweud anfaddeuol.
Ni sy’n gweld y gorau ym mhobol pan mae cymdeithas yn gweld y gwaethaf ym mhobol.

Beth oedd yr allwedd i Abraham ddilyn yr alwad yma?

Roedd yr alwad yma roddodd Duw i Abraham yn tall order ag ystyried ei sefyllfa fe a Sara. Sut gallai cwpwl oedrannus heb blant eni cenedl fawr? Mae’r ateb yn weddol syml – trwy ffydd!

A dyma’r ARGLWYDD yn mynd ag Abram allan, a dweud wrtho, “Edrych i fyny i’r awyr. Cyfra faint o sêr sydd yna, os fedri di! Fel yna fydd dy ddisgynyddion di — yn gwbl amhosib i’w cyfri.” Credodd Abram yr ARGLWYDD, a chafodd ei dderbyn i berthynas iawn gydag e. [Genesis 15:5-6]

Er mwyn derbyn, prosesu a dilyn galwad Duw roedd rhaid i Abraham a Sara gredu a trystio Duw. Roedd y dystiolaeth fydol yn awgrymu’r gwrthwyneb – roedd yr ods yn eu herbyn – felly yr unig ffordd ymlaen oedd trwy ffydd a trystio yn Nuw.

Ac rydym ni’n byw mewn byd pesimistiaid a’r pesimistiaeth yna wedi llithro mewn i’r eglwys – yn arbennig i eglwysi Cymraeg. Ond, gaw ni freuddwydio efo Abraham a Sara? Gaw ni gredu a trystio yn Nuw fel Abraham a Sara? A chredu nid yn unig fod Duw yn dymuno bendith i ni – ond fod Duw yn dymuno defnyddio ni i ddod a bendith i’r byd?

Llyfr y Dechreuadau – Rhan 4

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Dyma’r drydedd rhan. Dyma oedd dyma oedd y rhan gyntaf, (Y Cread)dyma oedd yr ail ran (Y Cwymp) a dyma oedd y drydedd rhan (Noa).

Tŵr Babel

Heddiw rydym ni’n troi ein sylw at ran rhyfedd o lyfr Genesis. Rhan y gallen ni’n hawdd neidio drosto – ond rhan dwi’n meddwl sy’n arbennig o berthnasol i ni. Ni’n bobl mewn tre fach, ar gyrion gwlad fach, sydd ar gyrion ynys fach, sydd ar gyrion Ewrop. Rydym ni’n siarad hen hen iaith sydd bellach yn iaith leiafrifol yn ein gwlad ein hunain. Yng ngeiriau TH Parry Williams:

Beth yw’r ots gennyf i am Gymru? Damwain a hap
Yw fy mod yn ei libart yn byw. Nid yw hon ar fap
Yn ddim byd ond cilcyn o ddaear mewn cilfach gefn,
Ac yn dipyn o boendod i’r rhai sy’n credu mewn trefn.

Pam ein bod ni’n trafferthu gyda’r Gymraeg, heb sôn am fynnu addoli a cenhadu yn Gymraeg? Mae neges Genesis 11 yn arbennig o berthnasol i ni fel eglwys Gymraeg sy’n teimlo galwad i addoli Duw trwy’r iaith leiafrifol yma ac yn teimlo galwad i rannu’r newyddion da gyda’n cyd-Gymry trwy’r iaith Gymraeg.

Beth sy’n digwydd yn Genesis 11?

Mae Duw, ar ddechrau Genesis yn rhoi pwrpas anhygoel i ddyn. Sef i fod yn bartner gyda fe yn y greadigaeth yma mae Duw wedi ei greu. Mae Duw yn dweud wrth Adda ac Efa yn Genesis 1:28

A dyma Duw yn eu bendithio nhw, a dweud wrthyn nhw, “Dw i eisiau i chi gael plant, fel bod mwy a mwy ohonoch chi. Llanwch y ddaear a defnyddiwch ei photensial hi; a bod yn feistr sy’n gofalu am y pysgod sydd yn y môr, yr adar sy’n hedfan yn yr awyr, a’r holl greaduriaid sy’n byw ar y ddaear.”

Cymharwch hynny, gyda’r adroddiad rydym ni’n cael yn Genesis 11:4

“Dewch,” medden nhw, “gadewch i ni adeiladu dinas fawr i ni’n hunain, gyda thŵr uchel yn estyn i fyny i’r nefoedd. Byddwn ni’n enwog, a fydd dim rhaid i ni gael ein gwasgaru drwy’r byd i gyd.”

Mae dyn yn cael cynnig y byd, ond mae’n well ganddo adeiladu tŷ bach twt yn ei ardd gefn. Mae’n cael cynnig yr holl amrywiaeth a’r prydferthwch sydd gan greadigaeth Duw i’w gynnig. Ond mae’n well ganddo aros mewn un lle, yn siarad un iaith a gwneud enw iddo fe ei hun. Ac yn aml, mae pobl sy’n ceisio gwneud enw iddyn nhw eu hunain, mewn gwirionedd yn gwneud ffŵl ohonyn nhw eu hunain!

Ymateb Duw?

Roedd Duw yn tristau wrth weld hyn yn digwydd. I ddechrau mae’n siŵr fod Duw yn drist oherwydd diffyg ufudd-dod dyn yn llenwi’r ddaear. Ond hefyd yn drist fod dynoliaeth ddim yn byw i’r potensial roedd Duw wedi ein creu i ddechrau. Ac felly mae Duw yn camu mewn ac yn ymyrryd. Genesis 11:5-8

A dyma’r ARGLWYDD yn dod i lawr i edrych ar y ddinas a’r tŵr roedd y bobl yn eu hadeiladu. Ac meddai, “Maen nhw wedi dechrau gwneud hyn am eu bod nhw’n un bobl sy’n siarad yr un iaith. Does dim byd yn eu rhwystro nhw rhag gwneud beth bynnag maen nhw eisiau. Dewch, gadewch i ni fynd i lawr a chymysgu eu hiaith nhw, fel na fyddan nhw’n deall ei gilydd yn siarad.” Felly dyma’r ARGLWYDD yn eu gwasgaru nhw drwy’r byd i gyd, a dyma nhw’n stopio adeiladu’r ddinas.

Melltith neu fendith?

Mae llawer o lyfrau ac esboniadau yn gweld Genesis 11 fel melltith. Ond dwi’n meddwl fod llawer yn dod i’r casgliad hwnnw gan fod y rhan fwyaf o lyfrau ac esboniadau wedi eu sgwennu gan ddynion gwyn sy’n siarad Saesneg a Saesneg yn unig. I bawb arall ohonom ni sy’n byw yn y byd go-iawn lle mae pobl yn siarad sawl iaith rydym ni efallai yn gallu gwerthfawrogi bendith Genesis 11, yn hytrach na’i weld fel melltith. Dymuniad Duw oedd i ddynoliaeth ddatblygu’n wahanol wledydd a gwahanol ddiwylliannau a gwahanol ieithoedd.

Dymuniad Duw oedd gweld undod mewn amrywiaeth.

Nid undod mewn unffurfiaeth fel a welwyd yn Babel. Nid undod mewn unffurfiaeth fel a welwyd yn yr Ymerodraeth Rufeinig, fel a welwyd yn yr Ymerodraeth Brydeinig a fel sy’n cael ei orfodi gan fateroliaeth heddiw. Dymuniad Duw oedd undod mewn amrywiaeth.

A dwi’n meddwl fod hi’n arbennig o bwysig i ni Gristnogion Cymraeg glywed y neges yma.

Oherwydd fe glywch chi rai Cristnogion yn ein barnu am rannu’r eglwys, am fynnu addoli yn Gymraeg – mae rhai yn dweud y dylem ni uno gyda’n gilydd mewn eglwysi Saesneg. Fe glywch chi bobl yn ein barnu am genhadu yn Gymraeg pan fo pawb yn gallu deall Saesneg. Bydd rhai pobl yn cael anhawster deall yr alwad mae pobl fel John Robinson wedi ei gael i ddysgu Cymraeg er mwyn rhannu am Iesu gyda pobl sy’n siarad Saesneg beth bynnag.

Yr hyn sydd tu ôl yr agwedd yma yw methiant i ddeall cynllun hyfryd Duw i ni, ac i’r greadigaeth. Undod mewn amrywiaeth.

Beth mae hyn yn ei olygu i ni heddiw?

Dwi’n cofio cymryd rhan mewn ffilm i John Robinson a’i fyfyrwyr. Y cwestiwn oedden nhw’n gofyn i fi oedd: pam fod yr iaith Gymraeg yn bwysig i ti? Ac fe wawriodd arna i mae y prif reswm roedd y Gymraeg yn bwysig i mi oedd oherwydd mae dyna oedd yr iaith roeddwn i’n siarad gyda Duw trwyddo. Byddai hi yr un mor rhyfedd i fi ddechrau siarad gyda Duw yn Saesneg ag y byddai hi i fi siarad efo Menna yn Saesneg.

Mae yna rywbeth arbennig am famiaith rhywun. A’n galwad ni fel eglwys yw rhannu am Iesu ym mamiaith y bobl o’n cwmpas ni.

Yng ngoleuni hanes Tŵr Babel rydym ni’n gweld fod holl ieithoedd y byd yn rodd gan Dduw i ni eu meithrin a’u gwarchod – dyma oedd dymuniad Duw yn Genesis.

Datguddiad

Mae yna gylch anhygoel i’r Beibl – ac mae’r thema yma sydd yn Genesis am yr ieithoedd a’r cenhedloedd yn atsain yn ôl yn Datguddiad 7:9-10

Edrychais eto ac roedd tyrfa enfawr o bobl o’m blaen i — tyrfa mor aruthrol fawr, doedd dim gobaith i neb hyd yn oed ddechrau eu cyfri! Roedden nhw yn dod o bob cenedl, llwyth, hil ac iaith, ac yn sefyll o flaen yr orsedd ac o flaen yr Oen. Roedden nhw’n gwisgo mentyll gwynion, ac roedd canghennau palmwydd yn eu dwylo. Roedden nhw’n gweiddi’n uchel:
“Ein Duw sydd wedi’n hachub ni! —
yr Un sy’n eistedd ar yr orsedd,
a’r Oen!”

Mae’n amlwg felly mae nid melltith oedd Babel, ond bendith. Dyma oedd trefn Duw i’r byd – ac mae’n ddiddorol fod yr undod mewn amrywiaeth yma yn parhau i dragwyddoldeb. Wna i ddim ymddiheuro wrth obeithio a gweddïo y bydd y Gymraeg yn un o’r ieithoedd hynny fydd yn addoli Iesu pan fydd en dod yn ôl.

Mae yna ddyfyniad gwych gan y diwinydd JE Daniel sy’n dweud fel hyn.

A chredwn yn y Pentecost tragwyddol y bydd Bernard yno yn canu ei ‘Jesu, dulcis memoria’, a Luther ei ‘Ein feste Burg ist unser Gott’, a Watts ei ‘When I survey the wondrous Cross’, a Phantycelyn ei ‘Iesu, Iesu, rwyt Ti’n ddigon’, heb i Bernard anghofio ei Ladin, na Luther ei Almaeneg, na Watts ei Saesneg, na Phantycelyn ei Gymraeg, a heb i hynny rwystro mewn unrhyw fodd gynghanedd berffaith eu cyd-ddeall a’u cydganu.

Dwi’n ymwybodol fod perygl i neges fel yma gael ei gamddehongli fel rhyw alwad ‘I’r gad!’ yn nhraddodiad gorau Dafydd Iwan. Ond beth sydd yma yw galwad i ni garu cynllun a threfn Duw. Galwad i ni drysori undod mewn amrywiaeth. Ac i ni rannu am newyddion da am Iesu yn ein iaith, ac ym mhob iaith.

Llyfr y Dechreuadau – Rhan 3

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Dyma’r drydedd rhan. Dyma oedd dyma oedd y rhan gyntaf, a dyma oedd yr ail ran.

Er i Adda ac Efe adael Duw i lawr mewn ffordd ddramatig, y peth cyntaf mae Duw yn ei wneud yw eu helpu i ddelio gyda’r cywilydd. Oherwydd fod Duw yn Dduw cariad sydd ar ein hochor ni. Fel ddywedodd rhywun unwaith: “He hasn’t come to rub it in, but to rub it out.”

Hanes Noa

Rydym ni’n ail-ymuno a hanes Genesis drwy edrych ar fywyd a cyfnod Noa heddiw. Mae hyn yn golygu ein bod ni wedi brasgamu dros hanes difyr a phwysig Cain ac Abel a hanes Enoch. Edrychwch ar yr hanesion yna yn eich amser eich hun.

O ddrwg i waeth…?

Tro diwethaf roedden ni’n delio gyda’r cwestiwn ynglŷn a drygioni, tywyllwch a phechod yn dod mewn i’r byd. A dyna yw’r darlun a’r cyd-destun yn y cefndir trwy’r penodau yma sy’n mynd a ni at a thrwy hanes Noa. Mae’r byd perffaith greodd Duw yn mynd yn fwy a mwy troëdig oherwydd ein pechod ni. Mae’r byd sy’n cael ei bortreadu erbyn Genesis 6 yn bleak iawn. Mae i’w weld gliriaf yn agwedd Duw ei hun rydym ni’n ei ddarllen yn Genesis 6:5-6

Roedd yr ARGLWYDD yn gweld bod y ddynoliaeth bellach yn ofnadwy o ddrwg. Doedden nhw’n meddwl am ddim byd ond gwneud drwg drwy’r amser.  Roedd yr ARGLWYDD yn sori ei fod e wedi creu’r ddynoliaeth. Roedd wedi ei frifo a’i ddigio.

Mae yna rhyw vulnrability yma i gymeriad Duw. Nid gwendid ac ofn o’r rheidrwydd, ond vulnrability sy’n dod allan o gariad ac yn y diwedd yn gwneud Duw yn empathetig. I fi mae hyn yn bwysig – galla i gael perthynas gyda Duw sy’n gallu dangos empathi. Ond byddai’n anodd datblygu perthynas gyda Duw pell oer.

Fodd bynnag – er y cefndir tywyll – mae yna wastad obaith ac mae’n ymddangos fod yna wastad rhai ym mhob cenhedlaeth sy’n adnabod a ceisio addoli Duw. Ydy mae’n dywyll ac mae’r byd wedi syrthio ond mae goleuni a daioni Duw dal i dorri trwodd. Mae rhai adnodau yn sefyll allan fel yr adnod am Enoch: “Roedd gan Enoch berthynas agos gyda Duw…” (Genesis 5:22) Ac yna yr adnod am ein cyfaill heddiw Noa: “Ond roedd Noa wedi plesio’r ARGLWYDD.” (Genesis 6:8)

Y Dilyw

Wrth feddwl am Noa yr hyn sy’n dod i’n meddwl ni’n syth yw hanes y Dilyw ac Arch Noa. Mae’n ddiddorol nodi mae nid dim ond llyfrau hanes y traddodiad Iddewig sy’n adrodd am ddilyw mawr. Mae sôn am lifogydd enfawr yn rhan o draddodiad diwylliannau eraill y cyfnod hefyd – sydd yn gwneud yr adroddiad sydd yma yn y Beibl yn fwy credadwy.

A oedd e’n ddilyw gwir fyd eang? Neu yn ddilyw o’r byd oedd yn rhan o’r stori yma, ardal Mesopotamia? Fe gewch chi Gristnogion sy’n hapus i gredu’r ddau safbwynt. I fi beth sy’n bwysig yw’r stori fawr mae’r hanes yn ein dysgu am ymwneud Duw a’r byd ac a dynoliaeth. Y creu – y cwymp – ond hefyd yr adferiad.

Cyfiawnder Duw

Mae’r hanes yma yn ein gorfodi i ofyn cwestiynau anodd am gymeriad Duw a chyfiawnder Duw. Ni’n derbyn a deall fod pechod wedi gwneud llanast o’r byd. Ond oedd wir angen dilyw? Oedd Duw yn defnyddio gordd i agor cneuen?

Yr unig beth ddyweda i oedd bod maint y dilyw yn rhoi syniad i ni o ddifrifoldeb pechod. Yn yr un ffordd, ganrifoedd wedyn roedd cost yr aberth ar y Groes yn rhoi syniad i ni o gariad Duw atom ni. Dydy Duw cyfiawn a Duw cariad ddim yn gwneud dim yn half mesures.

Cyfamod Duw

Er y dilyw – mae Duw wrth gwrs yn gwneud cyfamod neu ymrwymiad gyda Noa, yr anifeiliaid a’r ddaear. Dwi’n meddwl fod hi’n bwysig bod ni’n cofio hynny. Ie, ni yw coron y greadigaeth a gyda ni mae perthynas ar lefel ysbrydol a Duw. Ond mae Duw’n gwneud ymrwymiad gyda’r ddaear hefyd – a dylai hynny gael ei adlewyrchu yn y ffordd rydym ni’n trin a byw fel dinasyddion yn y byd yma.

Enfys

Mae Duw yn gwneud ymrwymiad i beidio anfon dilyw arall. Ac fel arwydd o hynny mae’r enfys. Mae symbol yr enfys yn golygu rhywbeth i mi yn bersonol. Fel y bydd rhai ohonoch chi yn gwybod dwi’n ffansio fy hun yn dipyn o ffotograffydd. Dwi’n cofio bod allan rhywbryd, dwi ddim yn cofio lle yn union, ac roedd hi jest ar ôl i storm basio heibio.

Daeth yr haul allan trwy’r cymylau a dyna lle roedd yr enfys mwyaf llachar a chlir erioed i mi ei gweld. Yn naturiol dyna estyn am y camera. Ond fedrwn i ddim am fy myw gymryd llun oedd yn dangos yr enfys er ei bod hi’n glir o’m mlaen i. Trio pob math o wahanol osodiadau ar y camera, rhoi gwahanol filters ar y lens ond dim yn gweithio.

Yna dwi’n cofio yn glir Duw yn dweud wrth i yn y fan a’r lle – bron y byddwn i’n dweud mod i wedi clywed ei lais yn glywedol. Dywedodd Duw mae nid trwy lens y camera oeddwn i’n gallu gweld yr enfys, ond dim ond trwy lens neu lygaid ffydd. Ac roedd hwnnw yn wers bwysig i fi y diwrnod yna.

Ond mae’n wers bwysig i ni yn gyffredinol sy’n codi o’r hanes yma. Falle fod gyda ni gwestiynau? Falle fod ni ddim yn deall popeth? Dychmygwch sut oedd Noa yn teimlo – ond fe wnaeth e ymddiried yn Nuw heb wybod yn glir falle beth fyddai ar ddiwedd y daith.

#epicfail

Dwi am orffen heddiw drwy droi at un o droeon trwstan mwyaf y Beibl. Gadewch i ni ddarllen yr hanes (Genesis 6:20-21):

Roedd Noa yn ffermwr. Fe oedd y cyntaf un i blannu gwinllan. Yfodd Noa beth o’r gwin, a meddwi. Tynnodd ei ddillad a gorwedd yn noeth yn ei babell.

Nawr cofiwch mae Noa oedd yr hufen. Yr unig ddyn oedd yn plesio’r Arglwydd. Noa oedd yn gyfrifol am ail boblogi a gofal ar ôl creadigaeth Duw. Hwn, Noa, oedd gobaith mawr y ganrif! A beth yw’r peth cyntaf mae e’n gwneud? Plannu gwinllan, cynhyrchu gwin, yfed y cyfan a deffro’n noeth.

Os mae hwn, Noa, oedd y best of the crop – pa obaith sydd i ddynoliaeth a pa obaith sydd i’r byd?

Wel, o linach Noa, yn y diwedd y daeth Iesu. Ac os ydy Duw yn gwneud cyfamod a Noa ac yn defnyddio joskin/hambon digon blêr fel Noa yna fe all e dy ddefnyddio di. Rydym ni’n canu’r emyn plant yn aml:

“Nid mega arwyr, mega ddewr yw pobl Duw…
Yn wir, mae’n rhyfeddol:
Maen nhw ‘run fath â ti a fi!”

Fyddw chi’n falch o glywed nad ydw i wedi profi yr un tro trwstan yn union a Noa. Ond dwi wedi cael ac yn parhau i gerdded mewn i lanast, llanast pechod yn fy mywyd. Ond y newyddion da yw fod gras Duw yn ddigon i ddelio a llanast ddoe, heddiw a fory.

Fel dywedodd Ann Griffiths:

er gwaethaf dilyw pechod
a llygredd o bob rhyw,
dihangol byth heb soddi,
am fod yr arch yn Dduw.

Llyfr y Dechreuadau – Rhan 2.5

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Dyma’r ail.pump rhan, (dydy’r sylwadau yma ddim yn rhan o bregeth, jest yn lif meddwl wrth baratoi rhwng dau bregeth!. Dyma oedd dyma oedd y rhan gyntaf, a dyma oedd yr ail ran.

Wrth ddarllen, myfyrio a cnoi cil ar Genesis tymor yma dwi wedi dod fwy fwy dan argyhoeddiad ein bod ni fel Cristnogion weithiau yn mynnu fod pobl yn credu pethau am y Beibl nad yw’r Beibl ei hun yn mynnu. Mae dysgu darllen rhannau o’r Beibl mewn ffordd sy’n addas i’r genre gan dderbyn fod sawl genre gwahanol o fewn y Beibl mor mor bwysig, ac mewn gwirionedd yn gyffrous iawn ac yn gadael i’r Beibl ddod yn fyw go-iawn. Erbyn hyn dwi’n argyhoeddedig fod Genesis yn blethiad o naratif hanesyddol a rhyw fath o farddoniaeth diwinyddol hefyd, yn arbennig y pennodau agoriadol.

Does dim rhaid credu fod hanes y creu yn Genesis yn adroddiad llythrennol (o safbwynt gwyddonol) er mwyn i’r gwirionedd diwinyddol/ysbrydol mae’n dysgu sefyll. Dydy credu mai Adda ac Efa oedd yr homo sapiens cyntaf ar lun a delw Duw ddim yn golygu na fuodd yna homoids eraill yn gynt nad oedd o’r rheidrwydd ar lun a delw Duw; dyma farn John Stott (am syndod!). Mae’n bosib nad oedd dilyw Noa yn ddilyw byd eang yn yr ystyr lythrennol, mae’n bosib mae siarad am y “byd” oedd yn wybyddus i bobl mesopotamaidd y cyfnod oedd hi ac felly ddim yn “fyd eang” yn ein ystyr cyfoes ni – siarad am eu byd nhw oedden nhw o bosib, byd oedd llawer llai na’n daear mawr crwn ni heddiw. Ac mae’n dda dweud fod credu hynny ddim yn tynnu i ffwrdd o gwbwl o’r gwirioneddau mawr pwysig mae’r hanes yna yn dysgu am bechod dynoliaeth, barn gyfiawn Duw ac adferiad Duw trwy ras a chariad.

Dwi ddim yn dweud mod i wedi “glanio” ar safbwynt gwahanol i’r safbwyntiau sy’n fwyaf cyffredin yn y traddodiad Cristnogol rwy’n dod ohono ac yn perthyn iddi. Ond dwi’n teimlo rhyddid newydd o wybod fod gofyn y cwestiynau yma o leiaf ddim yn tynnu i ffwrdd o’r gwirioneddau mawr diwinyddol ac ysbrydol mae dechrau’r stori yn Genesis yn eu hadrodd.

Llyfr y Dechreuadau – Rhan 2

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Dyma’r ail ran, dyma oedd y rhan gyntaf.

Mae Genesis yn dechrau gyda delwedd o fyd perffaith, byd sy’n wahanol iawn i’n byd ni heddiw. Mae ein newyddion yn llawn hanesion trist am ryfeloedd, ffoaduriaid, llofruddiaethau, cam-drin plant, gwleidyddion anonest, ac mae’r rhestr yn mynd ymlaen ac ymlaen. Er fod yna lawer o obaith a prydferthwch yn y byd, does dim angen gradd i weithio allan fod rhywbeth sylfaenol o’i le, a fod y byd yma yn wyrdroëdig.

Beth felly aeth o’i le? Yn syth ar ôl hanes y Creu yn Genesis rydym ni’n cael hanes Adda ac Efa yng Ngardd Eden.

Dyma’r ARGLWYDD Dduw yn cymryd y dyn a’i osod yn yr ardd yn Eden, i’w thrin hi a gofalu amdani. A dyma fe’n rhoi gorchymyn i’r dyn: “Cei fwyta ffrwyth unrhyw goeden yn yr ardd, 17 ond paid bwyta ffrwyth y goeden sy’n rhoi gwybodaeth am bopeth — da a drwg. Pan wnei di hynny byddi’n siŵr o farw.” (Genesis 2:16-17)

Yn bersonol dwi’n credu bod Adda ac Efa yn bobl go-iawn yn byw mewn lle go-iawn. Y ddadl gryfaf dros gredu hyn yw fod y Testament Newydd yn siarad amdanyn nhw fel pobl oedd wedi byw a bodoli go-iawn. Wedi dweud hynny, mae’n weddol glir fod yna elfennau mwy darluniadol i’r stori yma hefyd, a dydy dweud hynny ddim yn tynnu ffwrdd o gwbwl o’r gwirioneddau sy’n cael eu cyfathrebu i ni yn y stori. Nid coeden debyg i unrhyw goeden arall oedd hon ac nid neidr fel unrhyw neidr arall oedd honno. Bwriad yr hanes yma yw dysgu gwirionedd diwinyddol/ysbrydol i ni yn fwy na rhoi gwers fotaneg, cofiwn ni hynny.

Mae’r hanes yn mynd yn ei flaen ym mhennod 3:

Gwelodd y wraig fod ffrwyth y goeden yn edrych yn dda i’w fwyta. Roedd cael ei gwneud yn ddoeth yn apelio ati, felly dyma hi’n cymryd peth o’i ffrwyth ac yn ei fwyta. Yna rhoddodd beth i’w gŵr, oedd gyda hi, a dyma fe’n bwyta hefyd. (Genesis 3:6)

Beth oedd yn mynd mlaen fan hyn? Os ydyn ni’n meddwl am y peth, symbol oedd bwyta o’r goeden. Y broblem sylfaenol oedd fod Adda ac Efa yn meddwl eu bod nhw’n gwybod yn well ‘na Duw – dyna oedd y broblem sylfaenol. Ai problem Adda ac Efa oedd eu bod nhw’n chwenychu bod ar yr un lefel a Duw? (sy’n eironig i feddwl y byddai Duw ganrifoedd wedyn yn dod i fod ar yr un lefel ac Adda ac Efa!) Efallai nad oedd Adda ac Efa yn hapus gyda jest bod wedi eu creu ar lun a delw Duw – roedden nhw eisiau bod yn dduw? Sylwch ar eiriau’r neidr wrth Efa:

Ond dyma’r neidr yn dweud wrth y wraig, “Na! Fyddwch chi ddim yn marw. Mae Duw yn gwybod y byddwch chi’n gweld popeth yn glir pan wnewch chi fwyta. Byddwch chi’n gwybod am bopeth — da a drwg — fel Duw ei hun.” (Genesis 3:4-5)

Mae’r neidr yn chwarae ar ein gwendid ni o fod eisiau bod yn dduwiau bach ar ein bywydau ein hunain.

Beth mae’r stori yma yn ein dysgu ni am y syniad o ‘bechod gwreiddiol’? Ydym ni’n bechaduriaid oherwydd i Adda ac Efe bechu? Neu ydym ni’n bechaduriaid fel Adda ac Efa? Dyma gwestiwn mae’r eglwys wedi bod yn cnoi cil drosti ers canrifoedd. Ond un peth dwi yn gwybod – dwi’n adnabod fy natur fy hun ddigon da i wybod y byddwn i wedi cymryd yr un cam gwag ac Adda ac Efa petaswn i yno yng Ngardd Eden y diwrnod hwnnw.

Yn syth ar ôl i Adda ac Efa bechu maen nhw’n teimlo euogrwydd a chywilydd:

Yn sydyn roedden nhw’n gweld popeth yn glir, ac yn sylweddoli eu bod nhw’n noeth. Felly dyma nhw’n rhwymo dail coeden ffigys wrth ei gilydd a gwneud sgertiau iddyn nhw’u hunain. (Genesis 3:7)

Mae euogrwydd a chywilydd yn bethau gwahanol ond sy’n dod gyda’i gilydd. Mae euogrwydd yn derm cyfreithiol – yn ffaith ddu a gwyn ond i ni ganfod y ffeithiau a’u derbyn. Ond mae cywilydd fwy i wneud gyda’n teimladau a’n emosiynau.

Dwi ddim yn gwybod os ydych chi, fel fi, wedi teimlo’r euogrwydd a’r cywilydd roedd Adda ac Efa yn ei brofi yma? Efallai eich bod chi yn carrio baggage tebyg neu o fath gwahanol? Falle eich bod chi wedi blino cario’r baggage rownd gyda chi ers blynyddoedd?

Y newyddion da yw hyn: hyd yn oed yng nghanol euogrwydd a cywilydd Gardd Eden fe gamodd Duw i mewn i helpu.

Wedyn dyma’r ARGLWYDD Dduw yn gwneud dillad o grwyn anifeiliaid i Adda a’i wraig eu gwisgo. (Genesis 3:21)

Er fod Adda ac Efa newydd adael Duw i lawr big time, y peth cyntaf mae Duw yn ei wneud yw eu helpu nhw i ddelio gyda’r cywilydd. Pam? Oherwydd fod Duw yn Dduw cariad sydd ar ein hochor ni. Fel ddywedodd rhywun unwaith: “He hasn’t come to rub it in, but to rub it out.”

Os ydyn ni’n teimlo cywilydd am rywbeth y peth olaf rydym ni eisiau ydy rhywun i’w rwbio mewn – ond yn aml dyna sut ydym ni’n trin ein gilydd. “Told you so.” neu “What goes around comes around” ac ati. Ond ddim felly mae Duw efo ni. Mae wedi dod i gymryd ein cywilydd i ffwrdd. Ac fe wnaeth y cynllun yna ddechrau yn syth bin yna yng Ngardd Eden.

Beth a gadwodd ein hunaniaeth a’n hiaith yn fyw?

Daeth y newyddion da ddoe fod Llywodraeth Cymru wedi gwneud tro pedol a bellach ni fydd toriadau sylweddol yn dod i gyfarfod y grantiau sy’n mynd tuag at gyhoeddi Cymraeg a Chymreig. Bu’n ymgyrch fer ond brwd ers cyhoeddi’r bwriad i dorri rhai wythnosau’n ôl, ac un rhan o’r ymgyrch oedd y llythyr at y Llywodraeth ar ran yr awduron ac ysgolheigion wedi ei ysgrifennu gan Angharad Price. Roedd yn llythyr arbennig, ond fel arweinydd Eglwys a diwinydd-amatur fe safodd un frawddeg allan i mi am y rhesymau anghywir.

“Am ganrifoedd, llenyddiaeth oedd unig sefydliad cenedlaethol y Cymry. Dyma sut y buom yn ein mynegi ein hunain fel pobl: dyma a gadwodd ein hunaniaeth a’n hiaith yn fyw.”

Er mod i’n cytuno gydag ergyd dadl Angharad Price, roedd problem gen i gyda’r haeriad mai llenyddiaeth oedd unig sefydliad cenedlaethol y Cymry. Fy nheimlad i oedd bod yna eliffant mawr yn y ‘stafell – eglwys Iesu Grist! Siawns y bu honno hefyd yn sefydliad cenedlaethol a fu’n fodd i gadw a meithrin ein hiaith ân hunaniaeth dros y canrifoedd?

Datblygodd sgwrs wedyn ar twitter gyda Dylan Foster Evans a Cynan, fy mrawd, ynglŷn â’r cwestiwn a oedd Eglwys Iesu Grist wir yn sefydliad cenedlaethol trwy’r canrifoedd ynteu ddod yn sefydliad cenedlaethol a wnaeth yn gymharol ddiweddar? Yn ôl un diffiniad o ‘sefydliad cenedlaethol’ (sefydliad unedig, tiriogaethol genedlaethol a chydnabyddedig ei statws?) efallai na ellir dadlau fod yr eglwys wedi bod yn sefydliad cenedlaethol tan y G19. Ac yn ôl y diffiniad hwnnw efallai nad yw’r eglwys yn ‘sefydliad cenedlaethol’ o hyd gan nad oes gyda ni (a da felly) eglwys wladol, a bod llawer o eglwysi yn rhai ‘annibynnol’ (o ran natur, nid o ran enwad). Ond wedyn a mesur ‘sefydliad cenedlaethol’ yn ôl y safon honno i ba raddau mae ‘llenyddiaeth’ felly yn ‘sefydliad cenedlaethol’?

Rwy’n tybio fod defnydd Angharad Price o’r term ‘sefydliad cenedlaethol’ yn ddefnydd mwy llac, ac mewn gwirionedd yn siarad am lenyddiaeth Gymraeg fel traddodiad a symudiad yn fwy ‘na ‘sefydliad’ yn yr ystyr modern o’r gair ‘sefydliad’. Ac felly dyna pam dwi ddim yn meddwl mai llenyddiaeth oedd yr unig ‘sefydliad cenedlaethol’ oedd gyda ni’r Cymry. Mae yna draddodiad a symudiad arall y gellir ei olrhain, yn ôl rhai, yr holl ffordd yn ôl i oes y Seintiau sef traddodiad eglwys Iesu Grist.

Llyfr y Dechreuadau – Rhan 1

Dros y misoedd nesaf yng Nghaersalem bydda i’n pregethu trwy Lyfr Genesis yn y Beibl. Dwi’n gobeithio (os bydd amser yn caniatau) sgwennu blog i fynd gyda pob pregeth. Felly dyma ddechrau arni…

Pam Genesis?

Ychydig cyn y Nadolig roedden nhw’n darlledu un o gyngherddau Take That ar y teledu. Un o ganeuon enwocaf y band yw ‘Never Forget’.

Never forget where you’ve come here from
Never pretend that it’s all real
Someday soon this will all be someone else’s dream
This will be someone else’s dream

Er mwyn deall y presennol, mae’n rhaid deall y gorffennol. Er mwyn adnabod ein hunain, mae’n rhaid bod yn ymwybodol o’r gorffennol sydd wedi ein creu ni. Ystyr y gair Genesis yw “tarddiad” neu yn Saesneg “origins”. Neu “dechreuadau” / “beginnings”.

Mae’n hen lyfr sy’n dweud rhywbeth i ni ynglŷn a Duw, ynglŷn a ni ein hunain, ynglŷn a’r byd, ynglŷn a beth sydd wedi mynd yn anghywir yn y byd ac yn dweud rhywbeth ynglŷn a’r cynllun sydd gan Dduw i ddod a’r byd yn ôl yn iawn yn y diwedd.

518Of-D4mLL._SX331_BO1,204,203,200_Dwi’n gobeithio hefyd y byddwn ni’n gweld fod rhywbeth gan Genesis i’w ddysgu i ni am y byd heddiw. Dyma roedd Dewi Arwel Hughes yn dweud yn ei lyfr ‘Power and Poverty’:

“There has probably never been a time when it is more important for us to understand our origin and nature as human beings. Why are we so powerful? Why do we use our amazing abilities in a way that makes some very wealthy but leaves others in abject poverty? Why are we able to be so destructive and yet so creative? Is there any hope for us? … the foundations of the biblical answers are found in the book of Genesis.”

Felly ar y dechrau fel hyn dwi eisiau i ni weld Genesis nid fel llyfr sy’n llawn storïau am rai o’n hoff gymeriadau Beiblaidd. Dwi eisiau i ni ei weld fel rhan o ddarganfod ni ein hunain. Dwi eisiau i ni ei weld fel taith o ddarganfod gobaith Duw i’r byd heddiw.

“Ar y dechrau cyntaf, dyma Duw yn creu y bydysawd a’r ddaear.” Gen 1:1

Wrth astudio’r Beibl mae’n bwysig ein bod ni wastad yn cadw mewn cof mae nid un llyfr yw’r Beibl – ond yn hytrach casgliad o lyfrau. Mae pob llyfr yn y Beibl yn cyflwyno gwirionedd Duw i ni – ond mewn ffordd wahanol. Ac er mwyn deall gwahanol rannau o’r Beibl mae’n bwysig i ni ei ddarllen mewn ffordd sy’n briodol i’r arddull mae’r rhan yna o’r Beibl wedi ei sgwennu.

Erbyn hyn mae’r rhan fwyaf o bobl (gan gynnwys llawer o’r traddodiad “Efengylaidd”) yn gweld fod penodau cyntaf Genesis yn delio gyda’r “Pam a phwy?” yn hytrach na’r “Sut a phryd?” Hynny yw, mae’r gwirionedd sydd ar ddechrau Genesis yn cael ei gyflwyno i ni fel darn o ddiwinyddiaeth (y ‘pam a phwy?’) yn fwy na darn o wyddoniaeth (y ‘sut a phryd?’). Fel roedd un esboniad yn dweud:

“It doesn’t explain how things were made, simply who made them and why … Genesis chapter 1 is above all theology. It was written in the first place, of course, for Israelite readers long ago, in a world very different in some respects from ours … the lesson is that every facet of the universe was in fact created, majestically and purposefully, by “the only wise God” (Romans 16:27).”

Duw a chynllun

Y wers gyntaf i ni yn Genesis yw fod gyda ni Dduw sydd a trefn, cynllun a phwrpas i ddod a goleuni i’r byd.

Mae unrhyw un sydd wedi bod i’n tŷ ni yn gwybod nad ydyn ni’r bobl fwyaf taclus yn y byd. Yn rhannol achos ein bod ni’n byw bywydau prysur ac yn gweithio o adre mae’n hawdd i lanast bentyrru yn ein tŷ. Ond un o’r pethau wnes i a Menna gymryd pleser mawr yn ei wneud dros y gwyliau oedd dod a pethau i drefn. Taflu pethau allan a rhoi lle i bethau newydd. Ac roedd hynny’n deimlad braf – yn wir yn ein rhyddhau i werthfawrogi rhannau o’n tŷ roeddem ni wedi dod i gasáu oherwydd y llanast.

Rydym ni i gyd yn bobl mewn gwirionedd sy’n gwerthfawrogi trefn a chynllun. Ac mae Genesis 1 yn ein dysgu fod gan Dduw gynllun a threfn i’r byd. Ac fod ganddo gynllun i ni fel pobol ac i ti fel unigolyn.

“Gadewch i ni wneud pobl yn ddelw ohonon ni’n hunain.” Gen 1:26

Yn Genesis 1 rydym ni’n cael y darlun o’r byd mae Duw wedi ei greu ac yn goron ar y cyfan mae’n ein creu ni. Nid yn unig ei fod wedi ein creu ond mae wedi ein creu fel delw ohono ei hun. Reit ar ddechrau Genesis felly rydym ni’n cael y newyddion da yma ein bod ni wedi ein creu i fod yn dda fel Duw. Wrth gwrs, fel y byddwn ni’n gweld tro nesa fe aeth rhywbeth o’i le, ond yn y dechrau un roedd popeth wnaeth Duw ei greu, gan ein cynnwys ni, yn dda. A cynllun Duw yw adfer popeth, gan ein cynnwys ni, yn ôl i’w fwriad gwreiddiol da e.

Mae’n amlwg reit o’r dechrau fan hyn fod yna berthynas arbennig rhwng Duw a dyn. Nid dim ond perthynas crëwr (Duw) a creedig (ni) sydd yma. Ond mae Duw wedi ein creu i fod yn bartneriaid gyda fe yn y gwaith o ofalu ar ôl ein gilydd a gofalu ar ôl y byd. Mae wedi ein gwneud yn bartner yn ei gynllun mawr.

Dros y gwyliau buon ni yng Nghaerdydd ac un o’r siopau wnaethom ni ymweld a hi oedd John Lewis. Yr hyn sy’n arbennig am y siop yw ei fod yn gwmni cyd-weithredol (co-operative). Oherwydd fod John Lewis yn gwmni cyd-weithredol mae pob un o’u staff o’r Prif Weithredwr i’r bobl sy’n glanhau y tai bach yn cael eu galw’n “bartneriaid”. Y syniad yw fod hyn yn rhoi gwerth, pwrpas a pherchnogaeth i bawb yn y cwmni.

Dwi’n meddwl fod dechrau Genesis yn ein dysgu ni fod Duw yn ein gwneud ni i fod yn “bartneriaid” yn y byd yma mae wedi ei greu. A’r her i ni ar ddechrau’r flwyddyn yw a ydym ni’n cymryd y cyfrifoldeb yna o ddifri? Neu ydym ni yn llusgo’n traed yn disgwyl am gynnig gwell o rhywle arall?

Mae’r Duw sydd wedi creu’r byd ac wedi dy greu di – yn cynnig partneriaeth i ti yn ei gynllun mawr Ef.

Trumpmania: Ffydd a gwleidyddiaeth adweithiol

Mae’r erthygl yma’n ymddangos yn y rhifyn cyfredol o Cristion sydd ar gael o’ch siopau llyfrau lleol neu mae modd tanysgrifio ar-lein ar www.cristion.net

Donald TrumpTreuliais yr haf diwethaf yn teithio trwy ddwyrain yr Unol Daleithiau, nid yn unig ddinasoedd y gogledd-ddwyrain ond hefyd rai o daleithiau’r ‘Bible Belt’ yn y de. Rai wythnosau cyn i ni gyrraedd cyhoeddodd y biliwnydd a’r seren deledu, Donald Trump, ei fwriad i geisio enwebiad y Gweriniaethwyr ar gyfer yr Arlywyddiaeth. Ar y dechrau edrychwyd ar ei gyhoeddiad fel dim byd mwy na stynt cyhoeddusrwydd, ond wrth i’r haf fynd rhagddo a’i boblogrwydd yn y polau piniwn yn codi a chodi sylweddolwyd fod daeargryn ar droed ymhlith y GOP (y Grand Old Party).

Daeth hi’n dipyn o arferiad i ni orffen y diwrnod yn ôl yn ein llety ar ôl bod yn crwydro drwy droi CNN ymlaen i weld yr adroddiadau diweddaraf am syrcas Trump. O’r sôn am godi mur enfawr ar hyd y ffin gyda Mexico (“China built a wall,” meddai, “and guess how many Mexicans they have!”) i’r addewid i anfon 11,000 o geiswyr lloches allan o’r wlad ar unwaith – roedd ei awgrymiadau a’u bolisïau’n mynd yn fwy gwallgof ac adweithiol bob dydd.

O ddiddordeb penodol i mi roedd ymateb Cristnogion yr Unol Daleithiau i Trumpmania. Byth ers twf mudiad y religious right ddiwedd y 1970au mae’r Gweriniaethwyr wedi dibynnu’n drwm ar gefnogaeth rhai carfanau o Gristnogion Efengylaidd. Ac felly er mwyn ennill yr enwebiad mae’n rhaid i Trump apelio at y garfan hon o fewn y Gweriniaethwyr. Tra oeddem ni yn ardal Mobile, Alabama ym mis Awst cynhaliodd Trump rali enfawr i dri deg mil o’i ddilynwyr ac wrth agor ei araith, gan wybod yn iawn pwy oedd ei gynulleidfa, dywedodd yn ymffrostgar : “Now I know how the great Billy Graham felt.”

Un o’r digwyddiadau doniolaf i ni ei weld oedd Trump yn cael ei gyfweld ar Bloomberg yn y cyfnod lle roedd yn ceisio selio cefnogaeth y garfan benodol honno o efengylwyr. Gofynnwyd iddo enwi ei hoff adnod o’r Beibl, ond gwrthododd ateb gan ddweud: “I wouldn’t want to get into it because to me that’s very personal. You know, when I talk about the Bible, it’s very personal, so I don’t want to get into verses,” gan ychwanegu, “The Bible means a lot to me, but I don’t want to get into specifics.” I bawb oedd yn gwylio ac hefyd i’r sawl oedd yn ei gyfweld roedd hi’n amlwg nad oedd yn gwybod dim oll am y Beibl ac am osgoi dangos ei anwybodaeth rhag colli cefnogaeth ymhlith rhai efengylwyr. Gwelodd y cyfwelydd ei gyfle gan fynd ymlaen i’w brofocio ymhellach gan ei holi a oedd yn “Old Testament guy or a New Testament guy?”. Ac atebodd Trump a golwg o banig llwyr ar ei wyneb: “Probably equal.” Ac mae’r cyfweliad trist-ddoniol hwnnw nawr wedi mynd yn viral ar y we.

Hyd y gwela i mae’n gymharol amlwg mae fraud yw Trump o ran ei Gristnogaeth. Ond ar hyn o bryd yr ymgeisydd mwyaf poblogaidd ymysg y garfan benodol yma o efengylwyr yw’r ‘casino mogul’, sydd wedi ysgaru ddwywaith, nad yw’n aelod gweithredol o unrhyw eglwys ac sydd â hanes hir o ddefnyddio iaith anweddus. Nid yn unig hynny, ond mae’n brolio nad yw erioed wedi gofyn maddeuant gan Dduw ar gyfer dim oll o hyn.

Wrth i ni hedfan adref i Gymru roeddem ni’n tybio y byddai’r syrcas wedi chwythu ei phlwc cyn i bobl ddechrau pleidleisio yn 2016. Ond gyda rhai wythnosau yn unig ar ôl cyn i’r Gweriniaethwyr ddechrau pleidleisio i ddewis eu hymgeisydd mae Trump yn parhau i fod ymhell ar y blaen i’w holl wrthwynebwyr. I Gristnogion fel fi sy’n fwy rhyddfrydig ein gwleidyddiaeth yr unig gysur yn hyn yw y bydd ymgeisyddiaeth abswrdaidd Trump fel Arlywydd, er gwaethaf amhoblogrwydd Obama, yn gwneud buddugoliaeth i’r Democratiaid yn fwy tebygol.

Teithio trwy fynyddoedd yr Appalachian

Mae’r Americanwyr wrth eu boddau gyda’u ceir, ac felly i grwydro America go-iawn mae’n rhaid i chi hefyd deithio o gwmpas mewn car. Tu allan i’r prif drefi a’r dinasoedd mae trafnidiaeth gyhoeddus yn waeth na’r Gymru wledig felly roedd rhaid heurio car am gyfnod o’n taith. Dros y 10 diwrnod diwethaf rydym ni wedi bod yn teithio mewn car drwy Virginia, Gogledd Carolina ac ychydig yn Tennessee. Yn ymweld a rhai ffrindiau (gweler y blog diwethaf) ond yn bennaf yn crwydro trwy fynyddoedd yr Appalachian yn rhannol ar y Blue Ridge Parkway.

Gan ein bod ni’n teithio trwy ardal wledig fe wnaethom ni heurio Nissan Rogue gan Dollar ond trwy www.rentalcars.com (rhyw fath o price comparison website ar gyfer heurio ceir). Dydy’r Nissan Rogue ddim ar y farchnad yn Ewrop – roedd o’n fwy na’r Qashqai ond yn llai na’r X-trail dwi’n meddwl, rhywle yn y canol. A da ein bod ni wedi mynd am gar mawr oherwydd i gyrraedd rhai o’r llefydd diarffordd roedden ni’n aros roedden ni’n gyrru lawr gravel roads a sawl twll dwfn – fel gyrru i weld Arwel a Lowri Eithinog i chi sy’n gwybod am eu lôn nhw!

rhysllwyd-0231

Dechreuo ni’r daith yn Asheville, NC, dinas cool iawn, ond ar y ffordd fe wnaethom ni stopio i ddringo Chimney Rock a chael cyfle i dynnu un o luniau eiconig yr ardal:

rhysllwyd-9910

Mae Asheville yn ddinas sy’n enwog am fod yn fangre i bobl “amgen” yn y mynyddoedd. I esbonio’r peth yn well: roedd pawb yna a barf, tatŵs ac yn trafod real ales. Dim ond noson cawsom ni yno, dan amgylchiadau eraill byddai hwn yn dre y gallem ni wedi mwynhau sawl noson ynddi dwi’n meddwl. Dyma hefyd y tro cyntaf i ni ddefnyddio Airbnb gan aros gyda chwpwl ar gyrion y ddinas. Lle braf mawr i ni ein hunain am bris da iawn. Syniad Menna oedd defnyddio Airbnb, roeddwn i’n amheus, ond doedd dim angen i mi boeni – roedd y profiad cyntaf yn un positif! Cawsom ni fwyd syml ond blasus yn Asheville yn FB, sef burger bar organig.

Ymlaen ar yr ail ddiwrnod i gyfarfod ffrindiau i ni yn Kingsport, Tennessee, ond teithio yna trwy’r Great Smokie Mountains. Yn anffodus doedd hi ddim yn ddiwrnod clir o gwbwl felly reit ar y top yn Clingmans Dome doedd yr olygfa ddim mor dda a gallai fod, ond ddim yn ddrwg chwaith!

rhysllwyd-9948

Ar y ffordd i Kingsport roeddem ni’n gyrru trwy Gatlinberg, sef tref enedigol ein ffrind Nathan Ogle. Roedd hi’n braf gallu dweud ein bod ni wedi bod yno, ond yn llawn ddeall nawr pam fod well gan Nathan fyw yng Nghaernarfon. Roedd Gatlinberg fel Rhyl a Prestatyn ar speed! Ger Gatlinberg aethom ni am dro yn y goedwig gan weld dau arth du bach o bellter – roedd hwn yn brofiad swreal ac anhygoel – aethom ni nol ar hyd y llwybr i’r car cyn dod wyneb yn wyneb gyda’r fam!

Ar y trydydd diwrnod dyma fynd i ben Grandfather Mountain sef un o gopaon uchaf mynyddoedd yr Appalachian. Roedd modd gyrru car bron reit i gopa’r mynydd er ei fod bron yn 6000 o droedfeddi o uchel. Roedd hi’n nodweddiadol Americanaidd fod modd gyrru i’r top. Dyma’r olygfa o’r top, dydy e ddim yn edrych fel ein bod ni mor uchel a hynny gan fod yr holl gopaon o’n hamgylch yn uchel hefyd – mae’n edrych fel ‘rolling hills’ yn hytrach na ridge o fynyddoedd uchel.

rhysllwyd-0100

Fe wnaethom ni hefyd fynd i weld Lindfill Falls y diwrnod yma. Ar ddiwedd y diwrnod yma dyma ni’n aros mewn Airbnb arall.

rhysllwyd-0023

Ar y pedwerydd diwrnod dyma ymweld a chanolfan cerddoriaeth draddodiadol y mynyddoedd. Bluegrass. Gyda’r nos dyma fynd i glywed band Bluegrass yn chwarae yn Floyd. Fe wnaethom ni brynu CD un o’r bandiau mwyaf poblogaidd ar hyn o bryd hefyd i wrando yn y car. Mae’n rhaid i mi gyfaddef er i mi roi cyfle i’r peth, nad ydw i wedi datblygu blas am gerddoriaeth bluegrass dros yr wythnos diwethaf. Efallai y byddwn yn dewis gwrando arno cyn gwrando ar gerdd dant, ond dim ond efallai!

Y noson yma dyma brofi Airbnb arall – y profiad mwyaf unigryw o dipyn. Caban bach yn y wlad gyda toiled mewn cwt ar waelod yr ardd a chawod (gynnes chware teg!) tu allan! Wedi dod dros y sioc cychwynnol roedd hi’n brofiad hyfryd a dweud y gwir, a trueni eto nad oedd cyfle i aros am fwy nag un noson.

rhysllwyd-0200

Ar y pumed diwrnod dyma fynd i weld Marbry Mill, un o leoliadau arall eiconig y Blue Ridge Parkway a cherdded yn Rocky Knob cyn cyrraedd Roanoak erbyn y nos ac aros mewn Airbnb arall.

rhysllwyd-0210

Er na wnaethom ni bob cymal o’n taith ar y Blue Ridge Parkway roedd dilyn llwybr y ffordd trwy’r mynyddoedd yn rhyw dempled da er mwyn teithio trwy’r ardal. Eto, dim ond yn America y byddai ffordd i geir yn barc cenedlaethol! Profiad hyfryd oedd gweld ardaloedd gwledig ac roedd hi’n braf cael car ein hunain er mwyn crwydro. Ond ar ôl gyrru dros 1500 o filltioedd mewn wythnos roedd hi hefyd yn braf gollwng y car nol yn Washington bore ‘ma er mwyn mwynhau rhai diwrnodau ar droed mewn dinas, rydym ni bellach wedi hedfan i New Orleans!

Mentro i’r Bible Belt

Roedd y rhan yma o’r daith mynd i fod yn heriol i ni gan y byddem ni yn dod wyneb yn wyneb ac agweddau ychydig bach yn fwy ceidwadol nag y byddem ni fel arfer yn gyfforddus gyda nhw (o’i esbonio mewn ffordd garedig)!

Er ein bod yn ymwybodol o’r peth cyn dod, o’i weld drosto ni ein hunain fe gawsom ni ein dychryn pa mor agos roedd ‘cristnogaeth’ a ‘gwleidyddiaeth adain-dde’ wedi ei briodi yn meddwl rhai pobl yma. Roedd y ddeu-beth wedi ei blethu mor agos yn eu meddyliau nes fod un gyfystyr a’r llall. Roedd arddel gwleidyddiaeth ‘adain chwith’ gyfystyr a chyfaddef nad oeddech chi’n Gristion ‘go-iawn’ (neu o leiaf yn un oedd wedi colli eich ffordd). Roedd sawl un felly yn methu a’n rhoi ni mewn i focsys gan ein bod ni’n cytuno a nhw ar sawl cwestiwn ffydd (yn ‘geidwadol’ yn ôl diffiniad rhai) ond wrth droi at fyw y bywyd Cristnogol yn y byd ein bod ni ar y chwith wrth bleidio rhinweddau gwladwriaeth les a’r alwad i fyw bywyd mor wyrdd a chynaliadwy a phosib (yn ‘ryddfrydol’ yn ôl diffiniad rhai). Fel dywedodd Jim Wallis wrth feddwl am efengylwyr fel William Wilberforce – rydym ni’n ‘nineteeth century evangelicals born in the wrong century’.

Wedi dweud hynny i gyd, penwythnos diwethaf fe wnaethom ni fwynhau a chael bendith wrth aros gyda ffrindiau yn ardal Lake Gaston, ardal wledig ar y ffin rhwng Virginia a North Carolina. Fe wnaethon ni eu cyfarfod llynedd pan wnaethon nhw ymweld a Chymru ar drip wedi ei drefnu gan John Robinson, bydd rhai o ddarllenwyr y blog yn ymwybodol o’r cysylltiad.

Buom ni’n aros gyda Marc a Vanessa yn eu tŷ hyfryd ar lan y llyn, roedden nhw’n gwpwl wedi ymddeol, yn wreiddiol o Michigan ond wedi ymddeol i’r de er mwyn dianc oddi wrth y gaeafau oer. Cawsom ni amser hyfryd gyda nhw – croeso cynnes a sawl sgwrs ddifyr am bopeth dan yr haul.

rhysllwyd-9857

Dyma’r lanfa ar waelod ardd gefn y tŷ lle roeddem ni’n aros!

Mae Marc a Vanessa yn aelodau yn yr eglwys lle mae ein ffrind Patrick Edwards yn weinidog, eu heglwys yw Lake Gaston Baptist Church – eglwys sy’n gwasanaethu ardal wledig eang, y dref agosaf yw Littleton a dim ond ychydig gannoedd sy’n byw yn y dref honno. Ar ryw wedd felly roedd llawer yn gyffredin gyda’u cyd-destun nhw a chyd-destun llawer o eglwysi/gweinidogaethau yng Nghymru. Mae Littleton ei hun yn dref fach sydd wedi colli ei diwydiant ac yn amlwg ddifreintiedig heb llawer o arwyddion o obaith (swnio’n gyfarwydd?!). Mae’r ardal o gwmpas y llyn yn amlwg gyfoethog iawn (dychmygwch lleoliadau yn Dawson’s Creek – rhaglen i’r arddegau o’r 90au) ac mae cyfoethogion naill ai wedi ymddeol neu wedi prynu tŷ haf ger y llyn (swnio’n gyfarwydd?!). Mae’r bwlch rhwng y tlawd a’r cyfoethog yn amlwg. Roedden ni wedi cael gwahoddiad i fynd i dŷ un o aelodau’r eglwys sy’n byw wrth y llyn, ond wrth ofyn am gyfarwyddiadau i fynd yno yn y car, dywedodd ein ‘host’: ‘I’m not sure how to get there by road, I’ve only every been there by boat!’.

DSC_0001

Dyma ni yng nghanol Littleton

Un o’r pethau a’m denodd at Patrick pan wnes i ei gyfarfod am y tro cyntaf llynedd oedd ei barodrwydd i herio Cristnogaeth ddiwylliannol a cheisio creu eglwys mwy ‘missional’ yn seiliedig ar ‘missional communities’ (wedi’i ddylanwadu gan waith Tim Chester) a hynny yng nghanol ‘Bible belt’ y de. Yr hyn roeddwn yn ei edmygu am Patrick oedd ei fod yn ceisio herio ei eglwys i newid a hynny allan o sefyllfa o gryfder – roedd hi’n eglwys gymharol fawr gyda adnoddau anhygoel – ond roedd Patrick yn gwrthod mynd yn gyfforddus yn hyn.

Ar y dydd Sul ei destun oedd Effesiaid 2:14 – “Ac ydy, mae Iesu’n gwneud y berthynas rhyngon ni a’n gilydd yn iawn hefyd — ni’r Iddewon a chi sydd o genhedloedd eraill. Mae wedi’n huno ni gyda’n gilydd. Mae’r wal o gasineb oedd yn ein gwahanu ni wedi cael ei chwalu ganddo!” Wrth ddod at y cymhwyso roedd Patrick yn ddewr wrth herio yr eglwys yn yr Unol Daleithiau’n gyffredinol ynglŷn a’r broblem fod yna dal ‘eglwysi du’ ac ‘eglwysi gwyn’ ac hefyd herio ei eglwys ei hun nad oedd proffil socio-economaidd yr eglwys yn gynrychioliadol o broffil socio-economaidd yr ardal. Roedd hi’n amlwg fod Patrick yn lais proffwydol o fewn ei gyd-destun yn y ‘Bible-belt’ ac felly roeddwn yn falch o fedru ei alw’n ffrind ar sawl lefel a dangos cefnogaeth iddo yn ei ymgais i drawsnewid ei eglwys.

DSC_0027

Dyma ni’n rhannu ar y nos Sul

Gyda’r nos yn eu ‘fellowship supper’ fe gafom gyfle i rannu o’r llwyfan rhywfaint am Gymru a chyd-destun ein gweinidogaeth ni. Da oedd rhannu o brofiad y cyd-destun Cymreig o geisio gweinidogaethu ac arwain eglwys genhadol ei natur mewn diwylliant ôl-Gristnogol – y math o gyd-destun y bydd yn rhaid i lawer o eglwysi America wynebu dros y blynyddoedd nesaf wrth iddyn nhw wynebu seciwlareiddio tebyg i’r hyn sydd eisoes wedi digwydd yng Nghymru. Y prif beth roeddem ni’n ceisio ei rannu oedd fod seciwlareiddio, mewn ffordd, yn llesol i eglwysi sydd eisiau bod yn genhadol eu natur gan bod seciwlareiddio’n golygu fod Cristnogaeth ddiwylliannol yn marw allan ac yn rhoi lle i Gristnogaeth ‘go-iawn’ sy’n nes at Gristnogaeth y Testament Newydd i ail-afael. Roedd Patrick yn deall hyn, ond yn cyffesu fod llawer o’r genhedlaeth hŷn yma yn cael trafferth gollwng yn rhydd o’u Cristnogaeth ‘Christian Nation’ draddodiadol. Rydym yn gobeithio bydd y sgwrs yn parhau.

Gwych oedd cael cyfle wythnos yma hefyd i weld ein ffrindiau o Kingsport, Tenesee ddaeth draw i’n helpu ym mis Mai gyda’r gwaith adeiladu ar adeilad Caersalem.