Crwydro Efrog Newydd

Pan rydym ni fel arfer yn dweud Efrog Newydd rydym ni mewn gwirionedd yn golygu Manhattan sef dim ond un o’r pum borough ag ydyw Efrog Newydd go-iawn. Y pedwar arall yw Brooklyn, Queens, Bronx a Staten Island. Maen nhw’n dweud fod rhaid i chi ymweld ag o leiaf un o’r boroughs erill i brofi Efrog Newydd “go-iawn” ond oherwydd ein bod ni dim yn ond Efrog Newydd am dridiau dim ond crwydro Manhattan wnaethon ni – a dim ond crafu’r wyneb wnaetho ni yn y fan honno.

rhysllwyd-7871

Ar y diwrnod cyntaf fe wnaetho ni gerdded ar hyd yr High Line ar y Lower West Side. Beth oedd hwn oedd hen drac rheilffordd uchel oedd wedi ei droi mewn i barc cyhoeddus cul a hir. Roedd cerdded ar ei hyd yn rhoi golygfeydd gwych o’r ddinas i chi ac yn rhoi munud i chi ddal eich anadl yn y ddinas brysur. Wrth gwrs, dyma syniad gwych beth i wneud gyda’r fly-over yng Nghaernarfon ar ôl i’r lôn osgoi gael ei chodi!

rhysllwyd-7875

Ddiwrnod arall fe aethom ni ar y cwch heibio i’r Statue of Libery ac i Ellis Island. Ellis Island oedd canolfan immigration yr Unol Daleithiau am ddegawdau – y cyfnod lle roedd miloedd o Gymry yn mudo i America.

rhysllwyd-7929

Roedd modd chwilio trwy’r archifau am eich cyn-dadau. Roedd Menna’n gwybod fod hen hen ewythr iddi wedi symud i’r Amerig troed yr Ugeinfed Ganrif – toedden ni ddim yn gwybod ei enw, dim ond ei gyfenw sef Jones! Felly roedd mynd i fod fel chwilio am nodwydd mewn tas wair. Roedd Jones+Brithdir yn dangos dim. Jones+Dolgellau yn dangos dim. Jones+Bala yn dangos dros chwe mil o enwau. Jones+Dolgelley dim ond yn dangos llond dwrn ac er mawr syndod dyna lle roedd y record i Edward Jonathan Jones, Brynbas, Dolgelley. O’r holl Joneses’ o’r ardal fe oedd yr unig un oedd wedi nodi ar y ffurflen o ba fferm roedd e’n dod ac heblaw am hynny bydde ni ddim wedi gallu ein ffeindio gan fod dim record o’i enw cyntaf gyda ni! Mae mynd i America heddiw dal i deimlo fel big deal, dychmygwch sut brofiad roedd hi i werin Meirionnydd symud yma dros ganrif yn ôl?

rhysllwyd-7905

Yn hytrach na mynd i ben yr Empire State Building neu’r World One Tower newydd yn y World Trade Centre fe aethom ni fyny’r Rockefeller gan ei fod yn llai prysur ac hefyd er mwyn gweld y ddau dŵr arall enwcoach. Roedd y golygfeydd o’r top yn anhygoel.

rhysllwyd-7955

Ar ein phrynhawn olaf y bwriad oedd mynd am bicnic i Central Park, ond wrth i ni gerdded mewn i’r parc dyma’r glaw yn dechrau. Roedd hi wedi bod yn wythnos glos iawn. Dros 30 selsiws hyd yn oed gyda’r nos ac roedd y gwres yn drymaidd iawn. Roedd hi’n anorfod fod storm mynd i dorri cyn i ni adael y ddinas.

rhysllwyd-7984

Er fod gyda ni gotiau glaw ac wedi trio cuddio dan rhai o’r coed roedden ni’n wylb at ein croen – yn ffodus roedd y camera a’r ffôn yn iawn ond rhywsut fe wlychodd yr iPad ac mae wedi marw!

rhysllwyd-7992

Bwyta yn Efrog Newydd

rhysllwyd-7818Yn ddigon naturiol mae bwyta yn rhan bwysig o bob gwyliau a phob taith tramor. Nepell o’n gwesty yn Efrog Newydd roedd Koreatown a dyna lle aethom ni i gael ein pryd cyntaf. Dwi ddim yn cofio’n union beth wnaetho ni archebu, ond fe gafodd Menna bryd noodlaidd a ches i bryd reis ond fe gyrhaeddodd lot mwy o fwyd ar y bwrdd na wnaetho ni archebu gan gynnwys dau shrimp enfawr! Roedd y bwyd yn wirioneddol fendigedig yn Five Sense ar 9 W 32nd St.

rhysllwyd-7821

rhysllwyd-7860Y diwrnod canlynol dyma fynd am dro i hen adran meatpacking y ddinas a dod ar draws hen warws oedd yn llawn caffis bach yn cynnig pob math o bethau gwahanol. Enw’r lle oedd Gansevoort Market – getho ni pizza hyfryd yna ond roedd pob math o fwydydd eraill ar gael hefyd. Dyma brofi te oer am y tro cyntaf hefyd!

rhysllwyd-7865

Yn hwyrach yn y dydd dyma alw heibio Deli enwog Katz yn aral Lower East Side a mynd am y frechdan Pastrami – un i rannu – digon i lenwi twll. Roedd hwn yn wirioneddol wych ac yn brofiad rhyfedd cael tocyn ar y ffordd mewn oedd yn cael ei farcio fyny ac yna ar y ffordd allan rhoi y tocyn mewn i ddyn diogelwch oedd yn rhoi y bill i ni.

rhysllwyd-7878

Y diwrnod canlynol crwydro gyda’r nos i gyfeiriad Chinatown – am rhyw reswm roedd gen i ddisgwyliadau uchel am fwyd tsieiniaidd yma. Roedd degau o lefydd, pob un yn edrych o’r tu allan yr un peth felly dyma ddewis un ar hap (oedd yn digwydd bod wedi restru yn Lonely Planet). Roedd y pryd yn iawn, ond a bod yn hollol onest ddim llawer gwell os o gwbwl na Foo’s nol yng Nghaernarfon fach. Pe tae ni wedi gwneud mwy o ymchwil ymlaen llaw efallai y bydde ni wedi dod ar draws rhywle fyddai wedi rhoi profiad gwahanol i ni. Doedd dim cymhariaeth rhwng y pryd digon arferol hwn a’r pryd anhygoel yn Koreatown ddeuddydd ynghynt.

Yr unig le arall gwerth ei nodi oedd Essen Slow Fast Food ar Madison Avenue nepell o’n gwesty. Dyma lle gaetho ni frecwast dau fore. Roedd e’n le Buffet oedd yn cynnig pob dim dan hael a phob dim wedi ei baratoi yn fresh y bore hwnnw – o’r Bagels i’r uwd ac o’r pastries i’r ffrwythau.

Ar y cyfan roedde ni yn gweld y bwyd ychydig yn ddrud, yn arbennig gan fod rhai wedi dweud fod bwyta allan yn America yn rhatach o lawer na Chymru. Ond efallai mae ein problem oedd ein bod ni wedi cyfyngu ein ymweliad a New York gyda Manhattan a bod yna brimiwm ar bopeth yno.

Ymlaen i fwyta yn Philadelphia nesaf!

Teithio yn America

rhysllwyd-7892Un traddodiad ymneilltuol Cymreig does gen i ddim bwriad brwydro yn ei erbyn yw’r arfer o roi mis cyfan o wyliau i’r Gweinidog ym mis Awst bob blwyddyn. Fel rheol mae’r mis yna’n diflannu’n sydyn gyda’r ddefod flynyddol o fynd i’r Eisteddfod (am wythnos gyfan fel Cymro diwylliannol da), ymweld a theulu a mynychu o leiaf un – weithiau dau – gynhadledd Gristnogol sy’ mor gysylltiedig gyda gwaith yr eglwys nes eu bod mewn gwirionedd ddim wir yn wyliau o gwbl. Eleni dyma fradychu’r ddefod flynyddol a dianc i’r Unol Daleithiau am bum wythnos. Hwre!

Efrog Newydd, Philadlephia, Washington, ardaloedd gwledig Virginia, North Carolina, hedfan lawr i New Orleans a theithio’r arfordir lawr i Florida cyn hedfan i fyny i Chicago i ddod a’r daith i ben.

Dwi wastad wedi bod eisiau teithio i America, a hynny am sawl rheswm. Yn gynta’ jest yr ysfa i brofi beth sy’ mor gyfarwydd, yn rhy gyfarwydd i ni, ar y sgrin ac yn ein diwylliant poblogaidd. Y sŵn, y lliwiau, yr enwau.

Yn ail, mae gen i rhywfaint o ddiddordeb yng nghysylltiad y Cymry ac America – rhywfaint yn yr ystyr mod i wedi gwylio ffilm Gruff Rhys ond ddim cweit digon o ddiddordeb i ddarllen llyfrau Jerry Hunter (eto)! Ond mae gwir ddiddordeb gen i yn y tensiwn syniadol yn niwylliant Cristnogol/gwleidyddol y wlad. Ein plant ni ydy Cristnogion America ar y cyfan – ni’r Cymry oedd yn rhannol gyfrifol am fynd a Christnogaeth ymneilltuol allan yna, ac mae ein gwerthoedd ymneilltuol yn y bôn yn dod o’r run man – ond yna mae’r parxis wedi datblygu’n wahanol dros y ddau ganrif diwethaf. Dwi ddim wir yn disgwyl cael ateb i hyn, ond bydd y daith yn gyfle i gnoi cil a meddwl mwy dros y peth.

Yn drydydd, ac y rheswm pwysicaf yw’r awydd i dreulio amser da gyda Menna i ffwrdd o brysurdeb ein bywydau arferol o anarferol yng Nghymru. Amser i Dduw siarad gyda ni i ffwrdd o’r hyn sy’n gyffredin a dychwelyd i Gymru wedi ein llenwi eto gyda’i Ysbryd anghyffredin.

Mwy o flogio dros yr wythnosau nesa gobeithio.

R. Geraint Gruffydd (1928-2015) – atgofion personol

r-g-gruffydd-e1427370781445Roedd hi’n drist iawn clywed am farwolaeth R. Geraint Gruffydd wythnos yma. Ces i’r fraint anghyffredin o’m magu yn yr un Eglwys ag yr oedd e’n aelod, yr Eglwys Efengylaidd yn Aberystwyth. Am rai blynyddoedd ces i’r fraint o’i alw e, gyda Bobi Jones, yn athrawon Ysgol Sul. Rwy’n medru dwyn i gof y gwersi yn mynd trwy lyfr yr Actau gyda Geraint a Bobi’n dod a’r cyfan yn fyw drwy eu dealltwriaeth a’u dehongliad o gyd-destun a chefndir diwylliannol a gwleidyddol cyffrous cyfnod yr Eglwys fore.

Daeth i’m cof wythnos yma hefyd mae Geraint oedd y cyntaf i fy holi a oedd fy mryd ar y Weinidogaeth Gristnogol. Yr ateb pendant ar y pryd, a minnau ddim hŷn na dwy ar bymtheg os nad iau, oedd na! Rwy’n ei gofio’n dod i siarad â mi rai wythnosau wedyn a holi, ‘os ddim y Weinidogaeth beth am fod yn Aelod Seneddol?’ Roedd y sgyrsiau hyn yn ddadlennol yn yr ystyr eu bod yn dangos fod Geraint yn cyfri gwerth arbennig i’r ddwy rôl yn ei Gymru ef, ond fod yr arweiniad ysbrydol yn cael y flaenoriaeth. Wrth gwrs erbyn heddiw mi rydw i’n Weinidog, er i mi anghofio tan wythnos yma mae Geraint a’m holodd yn gyntaf ynglŷn â’r llwybr posib hwnnw.

Cof arall sydd gen i ynglŷn â Geraint oedd ei gyngor a’i ddoethineb wrth i mi ddechrau fy ngwaith ymchwil ar Genedlaetholdeb Cristnogol R. Tudur Jones. Wrth drafod y testun, y syniadau a’r bobl gyda Geraint roedd hi’n amlwg mae nid trafod hanes yr oedd Geraint ond trafod digwyddiadau roedd wedi byw trwyddynt a phobl roedd wedi eu hadnabod yn dda. Dau gyfaill pennaf ei Dad, Moses Gruffydd, oedd Saunders a J.E. Daniel – dau genedlaetholwr a dau uniongredwr diwinyddol yn eu lliwiau gwahanol. Wrth golli Geraint rwy’n amau ein bod ni wedi colli ein cyswllt uniongyrchol olaf allai wir roi cyfri am haen ysbrydol syniadaeth wleidyddol Saunders a J.E. Daniel.

A dyna gyffwrdd ar yr hyn a ddaethai a gwefr i mi fel Cristion a chenedlaetholwr ifanc – yn Geraint, fel Bobi, roedd gen i athrawon Ysgol Sul oedd nid yn unig yn Gristnogion uniongred ond hefyd yn genedlaetholwr cadarn. Pan oeddwn yn fy arddegau hwyr ychydig oedd gan y Cristnogion efengylaidd roeddwn yn eu hadnabod i’w ddweud am genedlaetholdeb ac ychydig oedd gan y cenedlaetholwr roeddwn yn eu hadnabod i’w ddweud am Gristnogaeth efengylaidd (ac eithrio fy rhieni, ynddyn nhw ces i fy magu yn sŵn llawen y ddau!). Felly roedd dod i ddarllen a chlywed syniadau Geraint a Bobi yn chwa o awyr iach i Gristion o genedlaetholwr ifanc. Nid oedd rhaid i mi ddewis rhwng fy Nghristnogaeth a fy nghenedlaetholdeb fel roedd rhai Cristnogion ‘efengylaidd’ eraill yn ceisio fy mherswadio ar y pryd.

Yn olaf, mi fydd gostyngeiddrwydd Geraint yn aros yn y cof. Gostyngeiddrwydd oedd yn deillio o’i ffydd Gristnogol. Rwy’n cofio clywed rhywun yn dweud na fyddai gobaith gan Geraint gael yr yrfa lwyddiannus a gafodd heddiw gan na fyddai’n medru “gwerthu ei hun” mewn cyfweliadau. Ar adegau roedd ei ostyngeiddrwydd yn rhwystredig, rwy’n cofio y tro es i i’w holi ynglŷn â gwaith R. Tudur Jones – dros y ffôn ac ar ôl i mi gyrraedd roedd yn mynnu na fyddai dim o werth gyda fe rannu o gwbl – cyn mynd ymlaen i rannu perlau dwfn amhrisiadwy o wybodaeth am fywyd, dylanwadau a syniadau R. Tudur Jones. Mae yna wybodaeth am J.E. Daniel a dylanwad Daniel ar R. Tudur Jones yn fy ngwaith ymchwil nad yw wedi ei gyhoeddi na’i ddatgelu yn unrhyw le arall heblaw am y sgwrs ces i gyda Geraint y diwrnod hwnnw.

Mae fy nghydymdeimlad a’m gweddïau gyda Luned, ei Weddw, a’r teulu cyfan. Er i ni golli cawr, nid ydym yn galaru fel y rhai heb obaith oherwydd ‘Os ydym yn credu i Iesu farw ac atgyfodi, felly hefyd bydd Duw, gydag ef, yn dod â’r rhai a hunodd drwy Iesu.’ (1 Thes. 4:14)

Berlin – Tachwedd 2014

Nol ym mis Tachwedd es i a Menna i Ferlin am benwythnos hir. Roedd hi’n oer IAWN, fe wnes i brynnu a gwisgo long johns am y tro cynta erioed! Ond dyma rai o’r uchafbwyntiau gyda lluniau.

Y diwrnod cyntaf aetho ni ar daith gerdded amgen o gwmpas y ddinas yn ein cyflwyno ni i hanes a chelf tanddaearol y ddinas. Difyr iawn, er roedd yn daith oedd bron yn bedair awr, felly yn reit flinedig erbyn y diwedd. Dyma flas o’r daith:

rhysllwyd-7591

rhysllwyd-7596

rhysllwyd-7600

rhysllwyd-7609

rhysllwyd-7613

Roedd bwyd Berlin yn dda iawn ac yn rhad iawn! Roedd llawer o’u ‘street food’ nhw yn fwyd o safon nid jest junk food.

Bwyd…

rhysllwyd-7615

Bwyd o’r farchnad …

rhysllwyd-7635

Mwy o fwyd …

rhysllwyd-7647

rhysllwyd-7699

Lot pulled pork hyfryd yn bobman …

rhysllwyd-7711

Un o uchafbwyntiau’r trip oedd mynd i Holy Haimat ar y noson olaf. Hyd yn oed ar ôl bod yna doedde ni ddim cweit yn siŵr beth yn union oedd e. Roedd e fel rhyw fath o gyfuniad o wyl gerddoriaeth a ffair Nadolig gyda theimlad tanddaearol mewn hen warehouses enfawr. Roedd mwy o fwyd stryd gwych yna, cerddoriaeth fyw a sawl bar. Gall y lluniau adrodd y stori.

rhysllwyd-7688

rhysllwyd-7695

rhysllwyd-7696

rhysllwyd-7713

rhysllwyd-7729

rhysllwyd-7722

Roedd y trip i Ferlin yn arbennig, a byddwn i’n argymell mynd yna yn y gaeaf er gwaetha’r angen am long johns!

Dyma gariad, pwy a’i traetha?

Dyma gariad, pwy a’i traetha?
Anchwiliadwy ydyw ef;
Dyma gariad, i’w ddyfnderoedd
Byth ni threiddia nef y nef;
Dyma gariad gwyd fy enaid
Uwch holl bethau gwael y llawr,
Dyma gariad wna im ganu
Yn y bythol wynfyd mawr.

Ymlochesaf yn ei glwyfau,
Ymgysgodaf dan ei groes,
Ymddigrifaf yn ei gariad,
Cariad mwy na hwn nid oes;
cariad lletach yw na’r moroedd,
Uwch na’r nefoedd hefyd yw:
Ymddiriedaf yn dragwyddol
Yn anfeidrol gariad Duw.
Mary Owen 1796-1875

Y math anghywir o drais? Ymateb i eitem Radio Cymru

Yn ôl y disgwyl fe wnaeth fy mhwt ar Cymru Fyw heddiw ennyn peth ymateb ar Taro’r Post, Radio Cymru amser cinio heddiw. Yn anffodus oherwydd mod i mewn cyfarfod yn Bala nid oedd modd i mi gymryd rhan yn y drafodaeth er mwyn amddiffyn fy hun. Mae’n werth i mi nodi mae sgwennu yr erthygl wnes i ar y pwnc penodol hwn ar ôl cael gwahoddiad i wneud gan y BBC – mae’n bwysig i bobl wybod y cyd-destun yna, roedd yn ddarn comisiwn.

Mae’n rhaid i mi ymateb i ddau gyhuddiad wnaeth Rod Richards yn fy erbyn, dau gyhuddiad annheg fel y galla i ddangos gobeithio.

Roedd Rod Richards yn awgrymu mod i’n naïf a ddim yn sylwi pa mor ddifrifol oedd trais yr Islamic State. Roedd yr erthygl ar Cymru Fyw yn ei gwneud hi’n ddigon clir mod i’n ymwybodol o erchylltra trais yr Islamic State, dyma ddywedais i:

“Rydw i, fel pawb arall mae’n siŵr, wedi cael fy nhristáu wrth ddarllen y newyddion dros yr wythnos diwethaf ynglŷn â’r dair merch ddisglair o Lundain sydd wedi teithio i Syria er mwyn ymuno â rhengoedd milwyr yr Islamic State.

Mae’r adroddiadau a glywn ynglŷn â’r trais a ddefnyddir gan filwyr yr Islamic State yn erbyn lleiafrifoedd ethnig a chrefyddol yn frawychus. Fel arweinydd Cristnogol rydw i wedi darllen gyda thristwch dwfn am y modd y maen nhw wedi difa cymunedau Cristnogol cyfan a fu yno ers mileniwm a mwy mewn cwta ychydig fisoedd.”

Roedd Rod Richard hefyd yn awgrymu mod i’n dweud fod y Fyddin Brydeinig a’r Islamic State gynddrwg a’i gilydd a mod i ddim yn gwerthfawrogi fod un yn fyddin gyfansoddiadol a’r llall yn fudiad terfysg. Eto dydy hyn ddim yn deg gan i mi ddweud yn yr erthygl:

“Byddai rhywun, wrth gwrs, yn gobeithio fod golygiadau y fyddin Brydeinig yn dra wahanol i filwyr yr Islamic State …”

Methodd y drafodaeth ar Radio Cymru a thrafod beth roeddwn i wir yn trio ei ddweud sef holi a yw’n diwylliant milwriaethus ni yn rhannol gyfrifol fod rhai pobl ifanc yn ymuno a mudiadau eithafol gwleidyddol. Ond dylwn wedi gwybod y byddwn yn agor fy hun i gael fy ngham ddeall o fynegi barn ar bwnc sensitif a chymhleth fel hwn. Dwi’n sori os ydw i wedi brifo unrhyw un – ceisio ffyrdd o leihau’r brifo a’r trais oedd yr amcan gwreiddiol.

Ar nodyn mwy ysgafn, ‘ro ni’n ei weld yn ddoniol fod Rod Richards wedi beirniadu Cymraeg yr erthygl, ond o leiaf nawr rydym ni’n gwybod am bwy roedd Alun Cairns yn siarad wythnos diwethaf pan roedd yn siarad am elitiaeth ymysg y Cymry Cymraeg 😉

Cofio a diolch am Huw Edwards

Huw yn mwynhau mewn tê parti yn Capel llynedd

Huw yn mwynhau mewn tê parti yn Capel llynedd

Roedd Huw Edwards yn lawer o bethau i lawer o bobol. Yn Ŵr, yn Dad, yn Daid, yn Frawd ac Ewythr. Yn Gynghorydd, yn Gadeirydd yn Faer yn ladmerydd dros y dre a’i phobl. I fi, roedd yn aelod, yn ffrind ac ers i mi symud i Rhes Hafod yn gymydog hefyd. Roeddwn i’n tynnu ei goes fod gwerth ei dŷ wedi mynd fyny nawr fod Gweinidog yn byw ar y stryd! Roedd Huw yr holl bethau hyn a mwy, ond yn dawel yn ei galon cyn pob dim arall roedd yn adnabod ac yn dilyn Iesu.

Dau atgof sy’n aros yn y cof gen i o Huw, dau sy’n dweud llawer am wrthrych ei obaith. Y cyntaf oedd yn fuan ar ôl i mi ddechrau fel Gweinidog yng Nghaersalem. Stori sy’n dangos cymaint o heyrn yn y tân oedd gan Huw mewn gwirionedd. Cymaint o heyrn nes ei fod weithiau yn anghofio pa harn oedd i’w roi ym mha dân. Roeddem ni yn yr oedfa fore dydd Sul a jest wrth mod i’n cychwyn gweddïo dyma fi’n gweld llaw yn cael ei godi yng nghornel fy llygad. “Pwynt o wybodaeth Mr Gweinidog”. Union fel tase fe yn siambr y cyngor yn gofyn cwestiwn i Mr Cadeirydd. Eisiau gofyn fy marn oedd e, yng nghanol oedfa, ynglŷn a’r weddi ar ddechrau cyfarfodydd y cyngor. Ac roedd hynny’n nodweddiadol o Huw – eisiau gweddïo yn y cyngor ac eisiau codi pwyntiau o wybodaeth yn y capel. Dau fyd yn dod yn un.

Yr ail atgof sydd gen i oedd yn ein oedfa Garolau ddwy flynedd yn ôl. Fe drodd Huw fyny yn y nos gyda Tomos ac Elin er ein bod ni wedi cael ein oedfa i’r plant yn y bore. Roedd Huw yn flin fod dim darpariaeth gyda ni i’r plant. Yng nghanol un garol dyma Huw yn dod fyny ata i a gofyn os cai e ddweud gair. A dwi’n cofio meddwl – could go either way! Ond hollol off the cuff, dyma Huw yn rhannu stori hyfryd gyda’r plant oedd dim byd i wneud a’r Nadolig ond a oedd yn stori yn y diwedd oedd yn siarad am Iesu Grist a’i aberth ar y Groes. Stori am Huw sy’n ein atgoffa ei fod yn barod, fel mae 1 Pedr yn y Beibl yn dweud, “I roi ateb am y gobaith sydd ynoch.”

Ei ffydd syml yn Iesu Grist oedd yr allwedd i ddeall ei brysurdeb a’i wasanaeth dros eraill reit tan y diwedd. Dyma, oedd i gyfri am y gobaith oedd ynddo.

Dal dy dir? Pa mor bwysig yw tir i’n hunaniaeth mewn gwirionedd

71P8RY4ldrL._SL1400_Gan fod dathliadau arbennig ym Mhatagonia eleni i gofio 150 o flynyddoedd ers sefydlu’r Wladfa bydd llawer o drafod newydd am y diaspora Cymreig a nodweddion hunaniaeth Gymreig. Cyn y Nadolig fe wnes i wylio ffilm arbennig Gruff Rhys, American Interior, oedd yn mynd ar drywydd John Evans a aeth ei hun ar drywydd y chwedl fod yna lwyth o Americaniaid brodorol yn siarad Cymraeg. Os nad ydych chi wedi gwylio’r ffilm eto yna gwnewch – mae’n hollol wych! Yr haf yma dwi am Menna yn gobeithio mynd i deithio yn America felly mae hanes y Cymry yn America yn fy nifyrru’n fwy nag arfer ar hyn o bryd.

Un peth sydd wedi gwawrio ata i o’r newydd wrth feddwl am Batagonia a’r Cymry aeth hefyd i America oedd natur hanfod eu hunaniaeth. Nid oedd tir yn chwarae rhan arbennig o bwysig yn eu hunaniaeth – i’r genhedlaeth gyntaf o wladychwyr eu ffydd Gristnogol ymneilltuol oedd y nodwedd bwysicaf ac wedi hynny yr iaith a’u diwylliant. Nid oedd tir na lleoliad eu cymuned i weld mor bwysig a hynny, beth oedd yn bwysig oedd darganfod rhywle oedd yn rhoi rhyddid crefyddol a diwylliannol iddyn nhw hyd yn oed os oedd hwnnw yn bell o’r famwlad.

Michael D Jones

Michael D Jones

Cododd hynny y cwestiwn yma yn fy mhen: beth fyddai cenhedlaeth Michael D Jones yn ei wneud o’n cenedlaetholdeb sifig ni heddiw? Wedi’r cyfan, motto cenedlaetholwyr Cymreig sifig modern yw: “y ‘Cymro’ yw unrhyw un sy’n dewis gwneud ei gartref yma.” Ond i genhedlaeth Michael D Jones doedd lleoliad eu cartref fawr o bwys, iaith a diwylliant oedd nodweddion y “Cymro” nid pa ddarn o dir roedd yn digwydd dewis gosod ei stondin. Dros y blynyddoedd dwi wedi bod yn amheus o’r Patamaniacs gan eu gweld fel pobol sy’n erbyn gwladychu yma (“Dal dy Dir!”) ond wedyn yn dathlu ein bod ni wedi gwladychu ein hunain mewn rhannau eraill o’r byd. Ond wrth feddwl mwy am bwysigrwydd tir a chael nad yw tir mewn gwirionedd mor bwysig a hynny yn fy nealltwriaeth o hunaniaeth rydw i’n gallu dechrau deall meddwl cenhedlaeth Michael D Jones, ac efallai erbyn diwedd y flwyddyn fe fydda i’n dathlu hefyd!

Yn olaf, gwead ddiddorol yn nylanwad Cristnogaeth ar hunaniaeth Michael D Jones a’i genhedlaeth oedd dysgeidiaeth y Beibl ar genedl a hunaniaeth. Yn ganolog i stori’r Hen Destament mae’r syniad yma o “Wlad yr Addewid”, dyma yn anffodus yw ffynhonnell rhan fwyaf o’r gwrthdaro yn Israel a Phalisteina heddiw. Ar ryw wedd gellid deall sut roedd naratif y Beibl wedi ysbrydoli y Cymry aeth i America a Patagonia i ddarganfod eu “gwlad yr addewid” nhw. Ond ar y llaw arall gellid hefyd weld fod yr Hebreaid yn yr Hen Destament wedi cadw eu hunaniaeth a’u cenedl yn fyw trwy’r cyfnodau hynny pan nad oedd ganddyn nhw diriogaeth eu hunain. Jest oherwydd nad oedd ganddyn nhw wlad eu hunain yn yr Aifft doedd hynny ddim yn eu gwneud nhw’n llai o Hebreaid – os rhywbeth roedd yn cryfhau eu hunaniaeth.

Trafodaeth sy’n siŵr o barhau dros y misoedd nesaf!

Pregeth 101

Er fod llawer mwy i waith Gweinidog ‘na arwain oedfaon a chyfarfodydd, mae arwain cyfarfodydd yn parhau i fod yn rhan bwysig o’r gwaith ac yn naturiol mae paratoi ar gyfer y cyfarfodydd hynny yn cymryd llawer mwy o’ch amser ‘na fydde chi’n dymuno. Dyma syniad i chi o’r rhan yma o’r gwaith yn 2014.

Erbyn nos Sul yma sy’n dod bydda i wedi pregethu 101 o weithiau yn 2014, rhif Orwelaidd iawn! Mae modd defnyddio yr un pregeth mewn gwahanol eglwysi felly dim ond 42 pregeth newydd dwi wedi gorfod paratoi yn 2014. Dwi’n paratoi nodiadau reit fanwl (er nad ydwi’n sdicio at y nodiadau wrth bregethu ar y diwrnod) felly roedd paratoi 42 pregeth yn golygu paratoi oddeutu 84,000 o eiriau o nodiadau – digon ar gyfer PhD arall! Roedd y rhanfwyaf o bregethau yn 2014 yn bregethau yn edrych ar Lyfr Exodus, Llythyr Paul at y Colosiaid, Llyfr y Proffwyd Amos a’r Salmau.

Mi wnes i baratoi ac arwain 30 o Astudiaethau Beiblaidd yn 2014, tua’u hanner nhw ar Efengyl Marc a’r hanner arall ar Lythyr Paul at y Rhufeiniaid. Dy’ ni’n gobeithio gorffen mynd trwy Rhufeiniaid erbyn Gorffennaf 2015.

Mi wnes i arwain 45 cyfarfod gweddi – does dim angen ‘paratoi neges’ ar gyfer y cyfarfod hwn, dim ond rhoi arweiniad ar y dydd.

Mi wnes i arwain 12 oedfa mewn cartrefi hen bobl – doedd dim angen llawer o baratoi ar gyfer yr oedfaon yma, dim ond addasu pregethau roeddwn i wedi paratoi ar gyfer y Sul.

Dwi yn ffodus IAWN fod aelodau eraill yn yr eglwys yn arwain y Clwb Ieuenctid, Dosbarth Ysgol Sul yr Oedolion a’r Ddau Grŵp Tŷ. Mae llawer o fy ffrindiau sy’n Weinidogion yn gorfod arwain y cyfarfodydd yna hefyd felly o gymharu dwi’n ei chael hi’n hawdd.

Dwi ddim yn rhannu hyn er mwyn cael tap ar fy ngefn ‘Da Was ffyddlon’. Jest yn meddwl fod hi’n bwysig i bobl gofio a dal hyn mewn cof pan nad yw’n pregethu ni mor gyfforus a dylai fod bob wythnos a pan fo’r astudiaethau ddim yn neidio o fywiogrwydd bob un wythnos. Rwy’n cofio yn yr haf ffrind i mi sy’n gweithio mewn Eglwys fawr Saesneg yn dweud mae dim ond 14 o weithiau roedd disgwyl iddo fe bregethu mewn blwyddyn – petai Gweinidogion Cymraeg dim ond yn gorfod pregethu 14 gwaith mewn blwyddyn mae’n debyg y byddai ein pregethu ni yn adlewyrchu hynny drwy ddangos mwy o raen paratoi, ymchwil a steil ayyb…

Dwi’n ffodus nad oes rhaid i mi arwain oedfa noswyl ‘na dydd Dolig eleni. Ond mi fydd y rhanfwyaf o Weinidogion a dyma fydd oleiaf eu canfed oedfa yn 2014 – os ydy’n nhw’n ymddangos wedi blino a’r neges ddim cweit mor adloniannol a’r hyn sydd ar y teledu cofiwch adael iddyn nhw wybod eich bod chi’n gweirthfawrogi eu gweinidogaeth. Dwi’n ffodus iawn fod gen i griw o fy nghwmpas yn yr Eglwys yng Nghaernarfon sydd yn fy annog i ymlaen, nid yw pob Gweinidog mor ffodus.

Nadolig Llawen!