R. Geraint Gruffydd (1928-2015) – atgofion personol

r-g-gruffydd-e1427370781445Roedd hi’n drist iawn clywed am farwolaeth R. Geraint Gruffydd wythnos yma. Ces i’r fraint anghyffredin o’m magu yn yr un Eglwys ag yr oedd e’n aelod, yr Eglwys Efengylaidd yn Aberystwyth. Am rai blynyddoedd ces i’r fraint o’i alw e, gyda Bobi Jones, yn athrawon Ysgol Sul. Rwy’n medru dwyn i gof y gwersi yn mynd trwy lyfr yr Actau gyda Geraint a Bobi’n dod a’r cyfan yn fyw drwy eu dealltwriaeth a’u dehongliad o gyd-destun a chefndir diwylliannol a gwleidyddol cyffrous cyfnod yr Eglwys fore.

Daeth i’m cof wythnos yma hefyd mae Geraint oedd y cyntaf i fy holi a oedd fy mryd ar y Weinidogaeth Gristnogol. Yr ateb pendant ar y pryd, a minnau ddim hŷn na dwy ar bymtheg os nad iau, oedd na! Rwy’n ei gofio’n dod i siarad â mi rai wythnosau wedyn a holi, ‘os ddim y Weinidogaeth beth am fod yn Aelod Seneddol?’ Roedd y sgyrsiau hyn yn ddadlennol yn yr ystyr eu bod yn dangos fod Geraint yn cyfri gwerth arbennig i’r ddwy rôl yn ei Gymru ef, ond fod yr arweiniad ysbrydol yn cael y flaenoriaeth. Wrth gwrs erbyn heddiw mi rydw i’n Weinidog, er i mi anghofio tan wythnos yma mae Geraint a’m holodd yn gyntaf ynglŷn â’r llwybr posib hwnnw.

Cof arall sydd gen i ynglŷn â Geraint oedd ei gyngor a’i ddoethineb wrth i mi ddechrau fy ngwaith ymchwil ar Genedlaetholdeb Cristnogol R. Tudur Jones. Wrth drafod y testun, y syniadau a’r bobl gyda Geraint roedd hi’n amlwg mae nid trafod hanes yr oedd Geraint ond trafod digwyddiadau roedd wedi byw trwyddynt a phobl roedd wedi eu hadnabod yn dda. Dau gyfaill pennaf ei Dad, Moses Gruffydd, oedd Saunders a J.E. Daniel – dau genedlaetholwr a dau uniongredwr diwinyddol yn eu lliwiau gwahanol. Wrth golli Geraint rwy’n amau ein bod ni wedi colli ein cyswllt uniongyrchol olaf allai wir roi cyfri am haen ysbrydol syniadaeth wleidyddol Saunders a J.E. Daniel.

A dyna gyffwrdd ar yr hyn a ddaethai a gwefr i mi fel Cristion a chenedlaetholwr ifanc – yn Geraint, fel Bobi, roedd gen i athrawon Ysgol Sul oedd nid yn unig yn Gristnogion uniongred ond hefyd yn genedlaetholwr cadarn. Pan oeddwn yn fy arddegau hwyr ychydig oedd gan y Cristnogion efengylaidd roeddwn yn eu hadnabod i’w ddweud am genedlaetholdeb ac ychydig oedd gan y cenedlaetholwr roeddwn yn eu hadnabod i’w ddweud am Gristnogaeth efengylaidd (ac eithrio fy rhieni, ynddyn nhw ces i fy magu yn sŵn llawen y ddau!). Felly roedd dod i ddarllen a chlywed syniadau Geraint a Bobi yn chwa o awyr iach i Gristion o genedlaetholwr ifanc. Nid oedd rhaid i mi ddewis rhwng fy Nghristnogaeth a fy nghenedlaetholdeb fel roedd rhai Cristnogion ‘efengylaidd’ eraill yn ceisio fy mherswadio ar y pryd.

Yn olaf, mi fydd gostyngeiddrwydd Geraint yn aros yn y cof. Gostyngeiddrwydd oedd yn deillio o’i ffydd Gristnogol. Rwy’n cofio clywed rhywun yn dweud na fyddai gobaith gan Geraint gael yr yrfa lwyddiannus a gafodd heddiw gan na fyddai’n medru “gwerthu ei hun” mewn cyfweliadau. Ar adegau roedd ei ostyngeiddrwydd yn rhwystredig, rwy’n cofio y tro es i i’w holi ynglŷn â gwaith R. Tudur Jones – dros y ffôn ac ar ôl i mi gyrraedd roedd yn mynnu na fyddai dim o werth gyda fe rannu o gwbl – cyn mynd ymlaen i rannu perlau dwfn amhrisiadwy o wybodaeth am fywyd, dylanwadau a syniadau R. Tudur Jones. Mae yna wybodaeth am J.E. Daniel a dylanwad Daniel ar R. Tudur Jones yn fy ngwaith ymchwil nad yw wedi ei gyhoeddi na’i ddatgelu yn unrhyw le arall heblaw am y sgwrs ces i gyda Geraint y diwrnod hwnnw.

Mae fy nghydymdeimlad a’m gweddïau gyda Luned, ei Weddw, a’r teulu cyfan. Er i ni golli cawr, nid ydym yn galaru fel y rhai heb obaith oherwydd ‘Os ydym yn credu i Iesu farw ac atgyfodi, felly hefyd bydd Duw, gydag ef, yn dod â’r rhai a hunodd drwy Iesu.’ (1 Thes. 4:14)

Berlin – Tachwedd 2014

Nol ym mis Tachwedd es i a Menna i Ferlin am benwythnos hir. Roedd hi’n oer IAWN, fe wnes i brynnu a gwisgo long johns am y tro cynta erioed! Ond dyma rai o’r uchafbwyntiau gyda lluniau.

Y diwrnod cyntaf aetho ni ar daith gerdded amgen o gwmpas y ddinas yn ein cyflwyno ni i hanes a chelf tanddaearol y ddinas. Difyr iawn, er roedd yn daith oedd bron yn bedair awr, felly yn reit flinedig erbyn y diwedd. Dyma flas o’r daith:

rhysllwyd-7591

rhysllwyd-7596

rhysllwyd-7600

rhysllwyd-7609

rhysllwyd-7613

Roedd bwyd Berlin yn dda iawn ac yn rhad iawn! Roedd llawer o’u ‘street food’ nhw yn fwyd o safon nid jest junk food.

Bwyd…

rhysllwyd-7615

Bwyd o’r farchnad …

rhysllwyd-7635

Mwy o fwyd …

rhysllwyd-7647

rhysllwyd-7699

Lot pulled pork hyfryd yn bobman …

rhysllwyd-7711

Un o uchafbwyntiau’r trip oedd mynd i Holy Haimat ar y noson olaf. Hyd yn oed ar ôl bod yna doedde ni ddim cweit yn siŵr beth yn union oedd e. Roedd e fel rhyw fath o gyfuniad o wyl gerddoriaeth a ffair Nadolig gyda theimlad tanddaearol mewn hen warehouses enfawr. Roedd mwy o fwyd stryd gwych yna, cerddoriaeth fyw a sawl bar. Gall y lluniau adrodd y stori.

rhysllwyd-7688

rhysllwyd-7695

rhysllwyd-7696

rhysllwyd-7713

rhysllwyd-7729

rhysllwyd-7722

Roedd y trip i Ferlin yn arbennig, a byddwn i’n argymell mynd yna yn y gaeaf er gwaetha’r angen am long johns!

Dyma gariad, pwy a’i traetha?

Dyma gariad, pwy a’i traetha?
Anchwiliadwy ydyw ef;
Dyma gariad, i’w ddyfnderoedd
Byth ni threiddia nef y nef;
Dyma gariad gwyd fy enaid
Uwch holl bethau gwael y llawr,
Dyma gariad wna im ganu
Yn y bythol wynfyd mawr.

Ymlochesaf yn ei glwyfau,
Ymgysgodaf dan ei groes,
Ymddigrifaf yn ei gariad,
Cariad mwy na hwn nid oes;
cariad lletach yw na’r moroedd,
Uwch na’r nefoedd hefyd yw:
Ymddiriedaf yn dragwyddol
Yn anfeidrol gariad Duw.
Mary Owen 1796-1875

Y math anghywir o drais? Ymateb i eitem Radio Cymru

Yn ôl y disgwyl fe wnaeth fy mhwt ar Cymru Fyw heddiw ennyn peth ymateb ar Taro’r Post, Radio Cymru amser cinio heddiw. Yn anffodus oherwydd mod i mewn cyfarfod yn Bala nid oedd modd i mi gymryd rhan yn y drafodaeth er mwyn amddiffyn fy hun. Mae’n werth i mi nodi mae sgwennu yr erthygl wnes i ar y pwnc penodol hwn ar ôl cael gwahoddiad i wneud gan y BBC – mae’n bwysig i bobl wybod y cyd-destun yna, roedd yn ddarn comisiwn.

Mae’n rhaid i mi ymateb i ddau gyhuddiad wnaeth Rod Richards yn fy erbyn, dau gyhuddiad annheg fel y galla i ddangos gobeithio.

Roedd Rod Richards yn awgrymu mod i’n naïf a ddim yn sylwi pa mor ddifrifol oedd trais yr Islamic State. Roedd yr erthygl ar Cymru Fyw yn ei gwneud hi’n ddigon clir mod i’n ymwybodol o erchylltra trais yr Islamic State, dyma ddywedais i:

“Rydw i, fel pawb arall mae’n siŵr, wedi cael fy nhristáu wrth ddarllen y newyddion dros yr wythnos diwethaf ynglŷn â’r dair merch ddisglair o Lundain sydd wedi teithio i Syria er mwyn ymuno â rhengoedd milwyr yr Islamic State.

Mae’r adroddiadau a glywn ynglŷn â’r trais a ddefnyddir gan filwyr yr Islamic State yn erbyn lleiafrifoedd ethnig a chrefyddol yn frawychus. Fel arweinydd Cristnogol rydw i wedi darllen gyda thristwch dwfn am y modd y maen nhw wedi difa cymunedau Cristnogol cyfan a fu yno ers mileniwm a mwy mewn cwta ychydig fisoedd.”

Roedd Rod Richard hefyd yn awgrymu mod i’n dweud fod y Fyddin Brydeinig a’r Islamic State gynddrwg a’i gilydd a mod i ddim yn gwerthfawrogi fod un yn fyddin gyfansoddiadol a’r llall yn fudiad terfysg. Eto dydy hyn ddim yn deg gan i mi ddweud yn yr erthygl:

“Byddai rhywun, wrth gwrs, yn gobeithio fod golygiadau y fyddin Brydeinig yn dra wahanol i filwyr yr Islamic State …”

Methodd y drafodaeth ar Radio Cymru a thrafod beth roeddwn i wir yn trio ei ddweud sef holi a yw’n diwylliant milwriaethus ni yn rhannol gyfrifol fod rhai pobl ifanc yn ymuno a mudiadau eithafol gwleidyddol. Ond dylwn wedi gwybod y byddwn yn agor fy hun i gael fy ngham ddeall o fynegi barn ar bwnc sensitif a chymhleth fel hwn. Dwi’n sori os ydw i wedi brifo unrhyw un – ceisio ffyrdd o leihau’r brifo a’r trais oedd yr amcan gwreiddiol.

Ar nodyn mwy ysgafn, ‘ro ni’n ei weld yn ddoniol fod Rod Richards wedi beirniadu Cymraeg yr erthygl, ond o leiaf nawr rydym ni’n gwybod am bwy roedd Alun Cairns yn siarad wythnos diwethaf pan roedd yn siarad am elitiaeth ymysg y Cymry Cymraeg ;)

Cofio a diolch am Huw Edwards

Huw yn mwynhau mewn tê parti yn Capel llynedd

Huw yn mwynhau mewn tê parti yn Capel llynedd

Roedd Huw Edwards yn lawer o bethau i lawer o bobol. Yn Ŵr, yn Dad, yn Daid, yn Frawd ac Ewythr. Yn Gynghorydd, yn Gadeirydd yn Faer yn ladmerydd dros y dre a’i phobl. I fi, roedd yn aelod, yn ffrind ac ers i mi symud i Rhes Hafod yn gymydog hefyd. Roeddwn i’n tynnu ei goes fod gwerth ei dŷ wedi mynd fyny nawr fod Gweinidog yn byw ar y stryd! Roedd Huw yr holl bethau hyn a mwy, ond yn dawel yn ei galon cyn pob dim arall roedd yn adnabod ac yn dilyn Iesu.

Dau atgof sy’n aros yn y cof gen i o Huw, dau sy’n dweud llawer am wrthrych ei obaith. Y cyntaf oedd yn fuan ar ôl i mi ddechrau fel Gweinidog yng Nghaersalem. Stori sy’n dangos cymaint o heyrn yn y tân oedd gan Huw mewn gwirionedd. Cymaint o heyrn nes ei fod weithiau yn anghofio pa harn oedd i’w roi ym mha dân. Roeddem ni yn yr oedfa fore dydd Sul a jest wrth mod i’n cychwyn gweddïo dyma fi’n gweld llaw yn cael ei godi yng nghornel fy llygad. “Pwynt o wybodaeth Mr Gweinidog”. Union fel tase fe yn siambr y cyngor yn gofyn cwestiwn i Mr Cadeirydd. Eisiau gofyn fy marn oedd e, yng nghanol oedfa, ynglŷn a’r weddi ar ddechrau cyfarfodydd y cyngor. Ac roedd hynny’n nodweddiadol o Huw – eisiau gweddïo yn y cyngor ac eisiau codi pwyntiau o wybodaeth yn y capel. Dau fyd yn dod yn un.

Yr ail atgof sydd gen i oedd yn ein oedfa Garolau ddwy flynedd yn ôl. Fe drodd Huw fyny yn y nos gyda Tomos ac Elin er ein bod ni wedi cael ein oedfa i’r plant yn y bore. Roedd Huw yn flin fod dim darpariaeth gyda ni i’r plant. Yng nghanol un garol dyma Huw yn dod fyny ata i a gofyn os cai e ddweud gair. A dwi’n cofio meddwl – could go either way! Ond hollol off the cuff, dyma Huw yn rhannu stori hyfryd gyda’r plant oedd dim byd i wneud a’r Nadolig ond a oedd yn stori yn y diwedd oedd yn siarad am Iesu Grist a’i aberth ar y Groes. Stori am Huw sy’n ein atgoffa ei fod yn barod, fel mae 1 Pedr yn y Beibl yn dweud, “I roi ateb am y gobaith sydd ynoch.”

Ei ffydd syml yn Iesu Grist oedd yr allwedd i ddeall ei brysurdeb a’i wasanaeth dros eraill reit tan y diwedd. Dyma, oedd i gyfri am y gobaith oedd ynddo.

Dal dy dir? Pa mor bwysig yw tir i’n hunaniaeth mewn gwirionedd

71P8RY4ldrL._SL1400_Gan fod dathliadau arbennig ym Mhatagonia eleni i gofio 150 o flynyddoedd ers sefydlu’r Wladfa bydd llawer o drafod newydd am y diaspora Cymreig a nodweddion hunaniaeth Gymreig. Cyn y Nadolig fe wnes i wylio ffilm arbennig Gruff Rhys, American Interior, oedd yn mynd ar drywydd John Evans a aeth ei hun ar drywydd y chwedl fod yna lwyth o Americaniaid brodorol yn siarad Cymraeg. Os nad ydych chi wedi gwylio’r ffilm eto yna gwnewch – mae’n hollol wych! Yr haf yma dwi am Menna yn gobeithio mynd i deithio yn America felly mae hanes y Cymry yn America yn fy nifyrru’n fwy nag arfer ar hyn o bryd.

Un peth sydd wedi gwawrio ata i o’r newydd wrth feddwl am Batagonia a’r Cymry aeth hefyd i America oedd natur hanfod eu hunaniaeth. Nid oedd tir yn chwarae rhan arbennig o bwysig yn eu hunaniaeth – i’r genhedlaeth gyntaf o wladychwyr eu ffydd Gristnogol ymneilltuol oedd y nodwedd bwysicaf ac wedi hynny yr iaith a’u diwylliant. Nid oedd tir na lleoliad eu cymuned i weld mor bwysig a hynny, beth oedd yn bwysig oedd darganfod rhywle oedd yn rhoi rhyddid crefyddol a diwylliannol iddyn nhw hyd yn oed os oedd hwnnw yn bell o’r famwlad.

Michael D Jones

Michael D Jones

Cododd hynny y cwestiwn yma yn fy mhen: beth fyddai cenhedlaeth Michael D Jones yn ei wneud o’n cenedlaetholdeb sifig ni heddiw? Wedi’r cyfan, motto cenedlaetholwyr Cymreig sifig modern yw: “y ‘Cymro’ yw unrhyw un sy’n dewis gwneud ei gartref yma.” Ond i genhedlaeth Michael D Jones doedd lleoliad eu cartref fawr o bwys, iaith a diwylliant oedd nodweddion y “Cymro” nid pa ddarn o dir roedd yn digwydd dewis gosod ei stondin. Dros y blynyddoedd dwi wedi bod yn amheus o’r Patamaniacs gan eu gweld fel pobol sy’n erbyn gwladychu yma (“Dal dy Dir!”) ond wedyn yn dathlu ein bod ni wedi gwladychu ein hunain mewn rhannau eraill o’r byd. Ond wrth feddwl mwy am bwysigrwydd tir a chael nad yw tir mewn gwirionedd mor bwysig a hynny yn fy nealltwriaeth o hunaniaeth rydw i’n gallu dechrau deall meddwl cenhedlaeth Michael D Jones, ac efallai erbyn diwedd y flwyddyn fe fydda i’n dathlu hefyd!

Yn olaf, gwead ddiddorol yn nylanwad Cristnogaeth ar hunaniaeth Michael D Jones a’i genhedlaeth oedd dysgeidiaeth y Beibl ar genedl a hunaniaeth. Yn ganolog i stori’r Hen Destament mae’r syniad yma o “Wlad yr Addewid”, dyma yn anffodus yw ffynhonnell rhan fwyaf o’r gwrthdaro yn Israel a Phalisteina heddiw. Ar ryw wedd gellid deall sut roedd naratif y Beibl wedi ysbrydoli y Cymry aeth i America a Patagonia i ddarganfod eu “gwlad yr addewid” nhw. Ond ar y llaw arall gellid hefyd weld fod yr Hebreaid yn yr Hen Destament wedi cadw eu hunaniaeth a’u cenedl yn fyw trwy’r cyfnodau hynny pan nad oedd ganddyn nhw diriogaeth eu hunain. Jest oherwydd nad oedd ganddyn nhw wlad eu hunain yn yr Aifft doedd hynny ddim yn eu gwneud nhw’n llai o Hebreaid – os rhywbeth roedd yn cryfhau eu hunaniaeth.

Trafodaeth sy’n siŵr o barhau dros y misoedd nesaf!

Pregeth 101

Er fod llawer mwy i waith Gweinidog ‘na arwain oedfaon a chyfarfodydd, mae arwain cyfarfodydd yn parhau i fod yn rhan bwysig o’r gwaith ac yn naturiol mae paratoi ar gyfer y cyfarfodydd hynny yn cymryd llawer mwy o’ch amser ‘na fydde chi’n dymuno. Dyma syniad i chi o’r rhan yma o’r gwaith yn 2014.

Erbyn nos Sul yma sy’n dod bydda i wedi pregethu 101 o weithiau yn 2014, rhif Orwelaidd iawn! Mae modd defnyddio yr un pregeth mewn gwahanol eglwysi felly dim ond 42 pregeth newydd dwi wedi gorfod paratoi yn 2014. Dwi’n paratoi nodiadau reit fanwl (er nad ydwi’n sdicio at y nodiadau wrth bregethu ar y diwrnod) felly roedd paratoi 42 pregeth yn golygu paratoi oddeutu 84,000 o eiriau o nodiadau – digon ar gyfer PhD arall! Roedd y rhanfwyaf o bregethau yn 2014 yn bregethau yn edrych ar Lyfr Exodus, Llythyr Paul at y Colosiaid, Llyfr y Proffwyd Amos a’r Salmau.

Mi wnes i baratoi ac arwain 30 o Astudiaethau Beiblaidd yn 2014, tua’u hanner nhw ar Efengyl Marc a’r hanner arall ar Lythyr Paul at y Rhufeiniaid. Dy’ ni’n gobeithio gorffen mynd trwy Rhufeiniaid erbyn Gorffennaf 2015.

Mi wnes i arwain 45 cyfarfod gweddi – does dim angen ‘paratoi neges’ ar gyfer y cyfarfod hwn, dim ond rhoi arweiniad ar y dydd.

Mi wnes i arwain 12 oedfa mewn cartrefi hen bobl – doedd dim angen llawer o baratoi ar gyfer yr oedfaon yma, dim ond addasu pregethau roeddwn i wedi paratoi ar gyfer y Sul.

Dwi yn ffodus IAWN fod aelodau eraill yn yr eglwys yn arwain y Clwb Ieuenctid, Dosbarth Ysgol Sul yr Oedolion a’r Ddau Grŵp Tŷ. Mae llawer o fy ffrindiau sy’n Weinidogion yn gorfod arwain y cyfarfodydd yna hefyd felly o gymharu dwi’n ei chael hi’n hawdd.

Dwi ddim yn rhannu hyn er mwyn cael tap ar fy ngefn ‘Da Was ffyddlon’. Jest yn meddwl fod hi’n bwysig i bobl gofio a dal hyn mewn cof pan nad yw’n pregethu ni mor gyfforus a dylai fod bob wythnos a pan fo’r astudiaethau ddim yn neidio o fywiogrwydd bob un wythnos. Rwy’n cofio yn yr haf ffrind i mi sy’n gweithio mewn Eglwys fawr Saesneg yn dweud mae dim ond 14 o weithiau roedd disgwyl iddo fe bregethu mewn blwyddyn – petai Gweinidogion Cymraeg dim ond yn gorfod pregethu 14 gwaith mewn blwyddyn mae’n debyg y byddai ein pregethu ni yn adlewyrchu hynny drwy ddangos mwy o raen paratoi, ymchwil a steil ayyb…

Dwi’n ffodus nad oes rhaid i mi arwain oedfa noswyl ‘na dydd Dolig eleni. Ond mi fydd y rhanfwyaf o Weinidogion a dyma fydd oleiaf eu canfed oedfa yn 2014 – os ydy’n nhw’n ymddangos wedi blino a’r neges ddim cweit mor adloniannol a’r hyn sydd ar y teledu cofiwch adael iddyn nhw wybod eich bod chi’n gweirthfawrogi eu gweinidogaeth. Dwi’n ffodus iawn fod gen i griw o fy nghwmpas yn yr Eglwys yng Nghaernarfon sydd yn fy annog i ymlaen, nid yw pob Gweinidog mor ffodus.

Nadolig Llawen!

Dadlau’n erbyn y boogeyman ffwndamentalaidd

Dros y ddeuddydd diwethaf mae sgwrs ddifyr wedi digwydd ar Twitter. Yn ddigon diniwed fi wnaeth ddechrau’r cyfan gyda’r neges yma:

Rhywsut fe ddehonglwyd y neges fel person o ffydd yn ymosod ar ymchwil gwyddonol. Fel person o ffydd rwy’n credu mewn gwyddoniaeth ac yn credu mewn ymchwil gwyddonol – roedd fy ngwestiwn yn ymwneud â blaenoriaethau o fewn byd ymchwil gwyddonol. Ar ôl i bobl ateb fy neges roeddwn i’n ddigon hapus fod y daith i’r Comet yn debygol o ddod a gwerth.

Ond rhywsut aeth y drafodaeth ymlaen a mynd yn ddadl fawr gwyddoniaeth Vs ffydd. Yn bersonol tydw i ddim yn meddwl fod yn rhaid i rywun ddewis rhwng gwyddoniaeth a ffydd. Fel sydd yn hysbys i bawb tydw i ddim yn wyddonydd, does gen i ddim meddwl gwyddonol ac fe wnes i’n drychunebus yn y pynciau yn yr ysgol. Ond, dydy hynny ddim i ddweud nad ydw i’n gwerthfawrogi pwysigrwydd a gwerth gwyddoniaeth, ddim o gwbwl. I mi mae’r gwyddonydd yn derbyn ei ddoniau gan Dduw, ac fel mae’r gwyddonydd o Gristion John Houghton (sy’n enwog am dynnu sylw’r byd am broblemau cynhesu byd eang) yn dweud yn aml, un o gyfrifoldebau’r gwyddonydd yw dod i ddeall a dygymod a creadigaeth Duw yn well.

Wrth i’r sgwrs nol a blaen ar twitter ddatblygu yr hyn ddaeth yn amlwg oedd fod pobol, eto, yn cam-ddeall fy safbwynt. Gan mod i’n Gristion “efengylaidd”, roedd pobol yn gwneud y camgymeriad o feddwl mod i felly yn Gristion “ffwndamentalaidd” o’r math a gwelir yn aml yn bytheirio ar y teledu.

Felly jest i glirio pethau i fyny dyma rannu tabl dwi wedi rhannu sawl tro o’r blaen yn dangos y gwahaniaethau rhwng fy nghristnogaeth ‘efengylaidd’ i a Christnogaeth ‘ffwndamentalaidd’ anffodus eraill.

Pan mae anffyddwyr yn mynd i’r afael a Christnogaeth yr opsiwn hawdd, diog efallai, ydy mynd i’r afael a’r boogeyman ffwndamentalaidd. Weithiau byddwn i’n hoffi petai anffyddwyr yn eu gadael nhw allan o’r sgwrs er mwyn i ni gael sgwrs gall go-iawn. Ond wedyn mae’n haws dadlau yn erbyn yr abswrd yn tydi?

5615432225_04d6d8ceba_o

Cynhadledd Plaid Cymru

Ar y ffordd adre o gynhadledd y BMS yn Sheffield ddoe fe wnaethom ni alw mewn yng nghynhadledd Plaid Cymru yn Llangollen. Dyma oedd y tro cyntaf i mi fynd i gynhadledd y Blaid.

Pan yn astudio bywyd a gwaith R. Tudur Jones dwi’n cofio dod ar draws gohebiaeth rhyngo fe a Gwynfor yn trafod sut roedd cynadleddau’r Blaid wedi newid dros y blynyddoedd. Cynhadledd Plaid Cymru yn Nolgellau yn 1967 oedd y trobwynt yn ôl Tudur Jones. Yno y dechreuodd y Blaid lunio polisïau ymarferol a phellhau oddi wrth rethregu ar egwyddorion yn unig. Rhybuddiodd Tudur nad oedd hyn heb ei beryglon: ‘Ni cheid mwyach y darlithiau i ysbrydoli. Prin y soniwyd am hanes Cymru. Ychydig a glywyd mwyach am egwyddorion cenedlaetholdeb. Bellach symudwyd y pwyslais a’i osod yn hytrach ar yr elfennau pragmataidd hynny sy’n ennill pleidleisiau yn awr.’

Dywedodd Tudur Jones wrth Gwynfor Evans yn 1981, wrth i’w lywyddiaeth ef ddod i ben, ei fod yn parhau’n fwy cyfforddus gyda’r ‘hen bwyslais’ ac iddo ‘orwedd yn esmwythach ar gydwybod y Cristion na’r un arall.’ Er bod Tudur Jones yn cydnabod pwysigrwydd trafod ‘y pethau sy’n debyg o ddenu cefnogaeth ar ddydd etholiad,’ mynnai bwysleisio nad ‘mater o gofleidio set o dybiaethau athronyddol yw cenedlaetholdeb ond yn hytrach cael pobl i gydnabod nodweddion eu dynoliaeth eu hunain. Ffurf ar hunan-adnabyddiaeth ydyw.’ Tybiodd fod perygl yn perthyn i’r trywydd mwy ymarferol yma, sef mabwysiadu agweddau ar wahanol athroniaethau economaidd, arwain Plaid Cymru i’r un gors a’r pleidiau Prydeinig: ‘Gwelsom eisoes beth a ddigwyddodd i’r Blaid Lafur pan lyncodd bragmatiaeth Harold Wilson,’ meddai. ‘Yn lle ymddiosg o’r caledwch doctrinaire a oedd yn mygu’r haenau dynol yn ei neges, fe ddatblygodd yn blaid ddiegwyddor yn yr ystyr lythrennol.’ Mynnodd Tudur Jones fod rhaid cadw’r ffocws ar raison d’être y Blaid, sef rhyddid i’r Cymry: ‘Nid ymgiprys am rym yn unig yr ydym. Grym er mwyn cyrraedd nod rhyddid y genedl yw’r peth yr ydym eisiau ei gael.’ Y rhyddid hwnnw oedd rhyddid oddi wrth Brydeindod.

Rhyddid sydd yn parhau i fod yn bosib yn unig drwy amcan hir dymor y Blaid, annibyniaeth. Ymlaen!

Pedwar o resymau da pam y dylai Cristnogion yr Alban bleidleisio IE

1. Byd o genhedloedd nid byd o ymerodraethau greodd Duw
Rwy’n credu fod y Beibl yn dangos yn weddol glir mae dymuniad Duw oedd i ddyn greu byd o genhedloedd. Byd sydd ag undod mewn amrywiaeth gyda pob dyn a dynes yn gyfartal gan fod pawb wedi ei greu ar lun a delw Duw. Trwy’r Beibl a thrwy hanes mae dyn wedi ceisio chwalu’r amrywiaeth yma trwy geisio unffurfiaeth moel a haerllug tebyg i ddrygioni Tŵr Babel (Genesis 11). Trwy gymryd y cam dewr o adael un o’r ymerodraethau mwyaf unffurf a welodd y byd erioed gall Gristnogion yr Alban gyfrannu tuag at y gwaith o greu byd sy’n glytwaith o genhedloedd sy’n cyfrannu tuag at yr amrywiaeth hyfryd oedd yn fwriad gan Dduw o’r dechrau.

2. Gall Alban Annibynnol fod yn stiwardiaid gwell o greadigaeth Duw
Mae’r Cristion yn cael ei alw i fod yn stiward cyfrifol a doeth o greadigaeth Duw. Mae lle i gredu fod modd byw bywydau mwy cynaliadwy yn ecolegol wrth fyw bywydau’n fwy lleol ac mewn unedau llai. Y sôn yn y tymor byr yw y byddai’r Alban annibynnol yn dibynnu ar arian olew, ac wrth gwrs dydy dibynnu ar olew ddim yn llesol i’r greadigaeth. Ond mae sawl un wedi dadlau mae gwir gyfoeth yr Alban annibynnol yn yr hir dymor fyddai ei hadnoddau naturiol a’i gallu (i.) yn gyntaf i fod yn hunan-gynaliadwy ar egni adnewyddadwy; (ii.) ac yna ei gallu i allforio egni adnewyddadwy i wledydd eraill. Ar hyn o bryd mae is-adeiledd yr Alban fel rhan o’r Deyrnas Unedig wedi ei chynllunio i fynd ac egni o’r canolfannau (lle mae’r egni anadnewyddadwy yn cael ei gynhyrchu) i’r perifferi. Gall yr Alban annibynnol ail-wampio ei is-adeiledd er mwyn dod a’r egni o’r mynyddoedd a’r moroedd ar y perifferi i’r canolfannau.

3. Gall Alban Annibynnol fod yn wlad sy’n cymryd ochr y tlawd a’r di-lais
Er gwaethaf datblygiadau y wladwriaeth les ers yr ail ryfel byd mae’r Deyrnas Unedig yn parhau i fod yn un o wladwriaethau lleiaf cyfartal y byd. Mae’r sefydliad Prydeinig drwyddi draw wedi ei cynllunio i gynnal y dosbarth uwch ac i ddal pobl gyffredin yn wystlon i fwystfil economi fasnach rydd. Er fod pob plaid wleidyddol wedi ceisio diwygio gwleidyddiaeth a sefydliadau y Wladwriaeth Brydeinig mae’r sefydliad ei hun yn parhau i fod yn gwbwl anaddas i brysuro cymdeithas decach yn yr unfed ganrif ar hugain. Yr unig wlad arall yn y byd lle mae arweinwyr crefyddol yn cael hawl i bleidleisio ar ddeddfau gwlad yn unig am eu bod nhw’n arweinwyr crefyddol yw Iran! Mae bodolaeth, heb sôn am weithdrefnau, Tŷ’r Arglwyddi yn un enghraifft yn unig o broblem sylfaenol y sefydliad Prydeinig. Mae modd trwsio a diwygio rhai sefydliadau, ond mae’r sefydliad Prydeinig tu hwnt, rhaid dechrau o’r dechrau.

Dydw i ddim yn meddwl y bydd yr Alban annibynnol yn troi’n wlad gomiwnyddol dros nos, a tydw i ddim yn meddwl byddai hynny’n beth da chwaith. Ond mae gadael y Deyrnas Unedig yn rhoi cyfle i’r Alban ‘ddechrau o’r dechrau’ a llunio gwladwriaeth a sefydliadau sydd yn naturiol ddemocrataidd ac sy’n reddfol yn cymryd ochr y tlawd a’r di-lais (Diarhebion 31:9) mewn ffordd na alla y sefydliad Prydeinig byth.

4. Gall Alban Annibynnol fod yn wlad heddychlon
Un o broblemau y Deyrnas Unedig yw ei bod hi’n wladwriaeth sydd a psyche ymerodraethol. Er fod y rhan fwyaf o’r ymerodraeth wedi ei gadael hi ers degawdau mae hi’n parhau i fod mewn rhyw fath o denial am y peth ac yn dilyn polisïau tramor fel tasai hi’n 1890 o hyd! I ryw raddau mae ei statws a’i cryfder economaidd cymharol yn parhau i ddibynnu ar ei gallu i ymarfer ei dylanwad tramor. Canlyniad hyn yw fod y Deyrnas Unedig yn wladwriaeth filwriaethus iawn. Yn yr economi ryngwladol mae Prydain yn punch above her weight ag ystyried maint y wladwriaeth o ran poblogaeth a tirwedd ac mae’n llwyddo i wneud hynny i raddau oherwydd ei hanes treisgar a’i bôn braich milwrol trwy’r byd. Er fod Prydain yn falch o’i athletwyr a’i beirdd a’i ysgolheigion mae balchder Prydeinig i’w gweld gliriaf yn ei byddin. Daw hyn yn glir ym mhob digwyddiad gwladwriaethol o bwys, mae’r fyddin yna bob tro fel symbol o gryfder a balchder. Petai hyn ond symboliaeth gellid o bosib dygymod a’r peth ond mae fetish milwrol y Deyrnas Unedig yn fetish tu hwnt o ddrud yn ariannol ac yn foesol.

Yr enghraifft gliriaf yw Trident, sef cynllun arfau niwclear y Deyrnas Unedig sydd wedi ei lleoli … yn yr Alban. Hyd yn oed i Gristnogion sy’n credu mewn ‘rhyfel cyfiawn’ nid oes modd amddiffyn arfau niwclear gan eu bod bob tro yn dinistrio pawb a phob dim am filltiroedd a milltiroedd – at y diben yna maen nhw wedi eu cynllunio. Mae un bom trident cyn gryfed ag un o’r bomiau a ddefnyddiwyd yn Hiroshima ac mae gan y Deyrnas Unedig 180 ohonynt. Byddai creu cenhedlaeth newydd o daflegrau Trident yn costio £100 biliwn. Dros y cyfnod byddai hynny yn ddigon o arian i gyflogi 120,000 o nyrsys ac adeiladu 30 ysbyty newydd sbon.

Mae llywodraeth yr Alban wedi dweud y byddai’r Alban annibynnol yn cael gwared o Trident a gan nad oes yna byllau tanfor arall addas ym Mhrydain mae’n bosib y byddai hynny’n arwain i gael gwared o Trident o’r Deyrnas Unedig yn llwyr. Er yn lleihau ei gwariant ar fyddin ac arfau’n sylweddol byddai’r Alban annibynnol yn parhau gyda’i cyfrifoldebau dyngarol i weddill y byd.

Petawn i’n Albanwr byddwn i yn pleidleisio IE a hynny fel Cristion. Petawn i’n arweinydd Eglwysig yn yr Alban byddwn i’n annog Cristnogion eraill i roi ystyriaeth gref i bleidleisio IE.