Dwi ddim wedi dweud dim ar y blog hyd yma ynglŷn a’r datblygiadau ym Mhrifysgol Bangor mewn perthynas a’r bygythiad i gau pump adran ac hefyd y broses o benodi Is-Ganhellor newydd erbyn blwyddyn nesaf yn lle Merfyn Jones. Dyma fy nghyfraniad i’r drafodaeth hyd yma felly.
Fi a Merfyn Jones ar achlysur derbyn Ysgoloriaeth Ymchwil R. Tudur Jones i un o'r Adrannau mae nhw am gau!
I ddechrau maen bwysig nodi fod oddeutu 20% o fyfyrwyr cyfrwng Cymraeg Prifysgol Bangor yn yr adrannau sydd dan fygythiad. A chymryd yr Adran Addysg a’r Adran Gymraeg allan o’r darlun y mae’r ffigwr yn nes at 40%. Mewn gair, bydd cau yr adrannau yma yn golygu cwymp syfrdanol yn nifer myfyrwyr cyfrwng Cymraeg Prifysgol Bangor.
Ac mae’r Adran Gwyddorau Cymdeithas a’r Adran Ddiwinyddiaeth yn cynnig rhywbeth unigryw a phwysig i’r secotr. Dyma ydy’r unig adrannau yng Nghymru sy’n dysgu’r cyrsiau yma trwy gyfrwng y Gymraeg yn ogystal ag a bod yn cyflawni gwaith ymchwil Cymraeg a Chymreig unigryw, pwysig a safonnol.
Prif ddarparwr presennol addysg Gymraeg ydy Bangor ac felly mewn cyfnod lle mae’r Llywodraeth wedi ymrwymo i sefydlu Coleg Ffederal Cymraeg ar lefel genedlaethol i ddatblygu’r ddarpariaeth Gymraeg yn y sector maen drist gweld y prif ddarparwr bresennol yn rhwyfo’r ffordd arall. Tybed beth fydd gan yr Arglwydd, Llywydd Prifysgol Bangor, i ddweud am hyn.
Maen bur annhebygol, gwaetha’r modd, fod y gweithgor sydd wedi awgrymu cau’r adrannau ym Mangor wedi rhoi unrhyw ystyriaeth i effaith hyn ar addysg Gymraeg a Chymreictod y sefydliad. Tybed a gododd hyn ar eu radar o gwbl? Os naddo, yna y mae hynny yn arwyddocaol ynddo ef ei hun ac yn dangos natur agwedd uwch dimau rheoli ein prifysgolion tuag at addysg Gymraeg ac yn cryfhau’r ddadl mewn gwirionedd dros Goleg Ffederal Cymraeg.
Mi fydd penodi Is-Ganghellor newyddi i olynu Merfyn Jones yn allweddol i ddatblygiad addysg Gymraeg ym Mangor. Er y byddai hi’n fanteisiol ac yn ddelfrydol i’r Is-Ganghellor newydd allu siarad Cymraeg, fy marn i yw fod agwedd yr Is-Ganghellor newydd tuag at y Gymraeg yn bwysicach. Rydym ni, dros y blynyddoedd, wedi cael gormod o “Gymry Da” sydd heb godi bys i ddatblygu addysg Gymraeg felly dydy gallu siarad yr iaith ddim yn ddigon mewn gwirionedd. Roedd Merfyn Jones yn siarad Cymraeg ond maen debyg ei fod ef yn awr yn gadael mewn cyfnod o ddirywiad a bygythiad i addysg Gymraeg sy’n dangos fod ymrwymiad yr un mor bwysig a’r gallu i siarad Cymraeg. Ddangosodd Merfyn Jones ddim digon o ymrwymiad nac arweiniad gwaetha’r modd - pe bae e wedi ni fyddai e’n gadael mewn cyfnod o ddirywiad na fyddai?
Fy marn i yw y bod yn rhaid i’r Is-Ganghellor newydd gael ymwybyddiaeth a phrofiad yn gweithio mewn cyd-destun Cymreig ac yn benodol ym maes datblygu addysg Gymraeg. Mi fydd hi’n drychineb i Brifysgol Bangor ac i ddyfodol addysg Gymraeg os bydd y Brifysgol yn ceisio parasiwtio rhywun i mewn o un o brifysgolion Lloegr na fydd ag unrhyw ymwybyddiaeth heb sôn am brofiad o’r cyd-destun Cymreig ac addysgu cyfrwng Cymraeg.
Dylai’r gallu a’r profiad i arwain Prifysgol Gymreig sy’n dysgu pethau trwy gyfrwng y Gymraeg gyda golwg ar ddatblygu hyn gael ei ysgrifennu i mewn i’r swydd ddisgrifiad. Y mae’n set tra wahanol o sgiliau i rheiny sy’n nodweddiadol o rywun sydd wedi bwrw ei brentisiaeth mewn Uni yn Lloegr.
“Arbenigaethau” ydy’r buzz word mawr maen debyg ymysg tîm rheoli Prifysgol Bangor ar hyn o bryd – gwae iddyn nhw anghofio mae eu pennaf arbenigaeth y dylent ganolbwyntio ar ei warchod, ei feithrin a’i ddatblygu ydy ymchwil a dysgu cyfrwng Cymraeg a Chymreig.
Mi fydd yr haneswyr ymysg darllenwyr y blog yn gwybod mae un o nodweddion diwygiadau ac unrhyw ddiwygio o fewn yr eglwys ydy eglwys weddigar. Law yn llaw a darllen y Beibl gweddi yw un o ddisgyblaethau ysbrydol mwyaf sylfaenol y ffydd Gristnogol ac felly dylai fod yn un o weithgareddau mwyaf canolog ein eglwysi. Gweddi yw’r ffordd symlaf y gallwn siarad â Duw, arweinydd a gobaith ein eglwysi. Mae gweddi’n fodd o agor eich calon a rhannu eich meddyliau, eich emosiynau, eich deisyfiadau, eich anghenion, eich gofidiau, eich pryderon ac hefyd eich canmoliaeth, eich diolchgarwch a’ch gobeithion gyda’ch Tad nefol. Gallai’r rhestr fynd ymlaen am byth, does yna ddim byd na allwch chi drafod gyda’ch Tad nefol; y maen gwybod eisoes beth sydd ar eich calon. 
Y plot ydy fod awyren wedi cael damwain a glanio ar 
Lock oedd yn gywir gan mae dod i gipio arweinydd yr Others, 
Yn y cyfamser mae Ben wedi teithio i’r tir mawr i geisio perswadio Jack a gweddill y rhai adawodd yr Ynys fod angen iddyn nhw ddychwelyd er mwyn achub y rhai a adawyd ar ôl ac i achub yr Ynys. Mae Ben yn dweud fod rhagluniaeth wedi dod a nhw i’r Ynys felly y bod angen iddyn nhw ddychwelyd i wireddu’r arfaeth. Mae nhw’n dychwelyd yn y diwedd ac yn ail gyfarfod gyda’r rhai â adawyd ar ôl yn 1977. Yn 1977 maen nhw’n ffeindio 
Yn gefnlen i’r cyfan mae yna gwestiynau mawr am natur, mytholeg a hanes yr Ynys a’i phobl. Beth yn union yw’r Ynys? Pwy yw’r brodorion go-iawn? A oes yna rhyw fath o endid dwyfol ar waith yn yr Ynys? Gydol y cyfresi cyntaf fe glywn ni Ben yn sôn am “Jacob”, rhyw fath o arch-arweinydd fyddwn ni byth yn cyfarfod. Ond erbyn cyfres pump rydym ni’n cael ei gyfarfod a chael ar ddeall ei fod e wedi bod ar yr Ynys ers amser hir iawn iawn, cannoedd o flynyddoedd o leiaf. Ond cawsom ni sbec hefyd mewn un golygfa ar 
Dwi’n meddwl fod rôl gan Gristnogion i ofalu am les ac iechyd ein pobl felly i ryw raddau mae lle gan Gristnogion annog cymedroldeb boed hynny o junk food, alcohol neu beth bynnag arall all arwain i fod yn niweidiol. Ond maen rhaid i’r alwad am gymedroldeb ddod allan o gariad ac nid deddfoldeb. Maen debyg mae allan o gariad mae cri Alun ac eraill yn dod, ond yn anffodus nid felly y mae’r ddadl yn dod drosodd ar y radio mwyach. Amwn i fod Radio Cymru’n euog, yn ôl yr arfer, o begynnu dadleuon yn fwriadol ac fod Alun ac eraill wedi eu dal yn y cyfan.
Dros yr wythnosau nesaf dwi’n gobeithio cyfweld llond dwrn o bobl yn o gobaith o ddefnyddio peth or deunydd yn fy nhraethawd ymchwil. Ar gyfer y pennodau mwy theoretic am waith R. Tudur Jones dwi’n medru troi at ei lyfrau a’i ysgrifau ond ar gyfer y pennodau yn olrhain a pwyso a mesur ei ddylanwad ar y mudiad cenedlaethol mae angen i mi gyfweld pobl oedd yno. Os bydd y bobl fydda i’n cyfweld yn cyd-synio mi fydda i’n rhannu’r cyfweliadau ar fy mhodlediad.
